Tại BarCamp Saigon 2009, có một buổi thuyết trình rất sinh động được phối hợp giữa hai bạn Thảo Nguyên và Chris  (nhưng rất tiếc tôi cũng không tham dự được trọn vẹn) về cách ứng xử để mang lại thành công cho mọi người.

Tôi không định blog về buổi thuyết trình này nhưng vào cuối buổi bạn Thảo Nguyên (xin tiết lộ là một bạn gái Việt Kiều Mỹ rất dễ thương và năng động) cho biết bạn đang tìm người cho một Startup mới. Bạn cũng cho biết đây là một dự án rất hấp dẫn và bạn cần những người giỏi nhất để có thể tiến hành dự án nhanh nhất có thể.

Nếu bạn tự thấy mình là “the best of the best developers” thì bạn có thể là một ứng viên sáng giá. Dưới đây là vài yêu cầu căn bản:

Mandatory knowledge:

- C, Java, and SQL languages

- HTML/CSS/JavaScript/AJAX

- Version control system (e.g., Subversion)

- English understanding

Appreciated knowledge:

- Android SDK, or at least J2ME SDK

- Objective-C language

- PostgreSQL database, or at least MySQL database

- Python, or Ruby, or at least PHP language

- Linux administration experience, Ubuntu or debian or CentOS

- UNIX shell scripting

- Web development with MVC and ORM

- English communication

Vì những yêu cầu cao nên bạn cũng có thể hy vọng một mức lương xứng đáng và các lợi ích khác. Nhưng điều quan trọng hơn bạn sẽ được làm việc trong một môi trường thử thách và năng động như ở mọi startup khác.

Qua cá nhân tôi khi tiếp xúc với những người lãnh đạo dự án (xin lỗi tôi không thể tiết lộ chi tiết), tôi cho rằng họ là những người chuyên nghiệp, hiểu biết thị trường Việt Nam, có kinh nghiệm và có tầm nhìn. Vì vậy, nếu các bạn là những người tài năng và có tham vọng, thì đây là một cơ hội rất tốt.

Xin gởi CV và giới thiệu về mình (hoặc giới thiệu bạn bè của mình) qua e-mail: le.thaonguyen.vn@gmail.com

Chúc các bạn thành công!

(Update: nơi làm việc TP. Hồ Chí Minh)

Có thể nói con đường đi của mạng XH Việt Nam là một con đường chông gai. Khời đầu bằng sự nổi lên của Yahoo!360 nơi mà người Việt Nam lần đầu tiên tiếp cận với những mối liên kết ảo, làm quen với những thông điệp cá nhân qua các blash và đặc biệt là blog. Cùng với Yahoo!360 là một loạt các mạng XH nội địa khác ra đời và phần lớn có cách tiếp cận giống Yahoo!360 là tập chung vào cái “tôi” của các thành viên với các kiểu nhà cửa ảo, blog, kho nhạc riêng…

Sự kết thúc của Y!360 không bất ngờ nhưng điều bất ngờ là đó lại không phải là cơ hội cho các mạng cùng kiểu khác, ngược lại nó là tiếng chuông báo hiệu sự kết thúc của một hình thái mạng XH tại Việt Nam.

Chậm trễ hơn, nhưng cơn lốc Facebook đang “hoành hành” khắp các châu lục, cuối cùng cũng bắt đầu cuộc càn quét vào Việt Nam. Người dùng nhanh chóng nghiền mạng XH này và phụ nữ lại có vẻ là những người tích cực nhất. Không rườm rà, không nhiều màu sắc lòe loẹt, Facebook chinh phục người dùng vì các mối liên kết. Vợ tôi, người chỉ bắt đầu dùng Facebook khi mọi hy vọng cứu vãn cái blog tại Y!360 hoàn toàn tắt hẳn, nhanh chóng tìm ra điều thú vị từ cái giao diện thoạt nhìn có vẻ nhàm chán của Facebook. Sau khi liên kết với các đồng nghiệp, bạn bè thân và nhận/viết những comments đầu tiên, người dùng sẽ hiểu ngay được giá trị của các mối liên kết trên mạng XH này. Tất nhiên không thể không kể đến sức hấp dẫn của các quiz và game trên Facebook với người dùng Việt Nam. Sau vài tháng, số thành viên Facebook của Việt Nam đã lên tới hơn một triệu người.

Bạn có Facebook chưa?

Nhưng Việt Nam là đất nước của những điều bất ngờ, Facebook đột nhiên gặp trục trặc và người ta đoán rằng nó đã bị chặn lại sau tuyên bố của một phát ngôn viên chính phủ. Việc chặn Facebook sẽ khiến người dùng Việt Nam phải gánh chịu một thiệt thòi lớn vì Facebook còn hơn một mạng XH, nó là một trường đại học trên mạng.

Câu chuyện phát triển của Facebook ở Việt Nam khá là ngoạn mục nhưng vẫn không thể sánh bằng Zing Me, mạng xã hội mới ra mắt của VinaGame. Tôi nhớ tới buổi trò chuyện với anh Vương Quang Khải cách đây vài năm khi trang Zing.vn chỉ mới ra đời. Tôi có hỏi vì sao anh lại làm web trong khi VinaGame là một công ty chuyên về game tại thời điểm đó. Anh Khải trả lời rằng vì những người (lãnh đạo) ở VinaGame có một ước mơ. Tôi tin rằng đó không phải là một ước mơ tầm thường.

Trang Zing hôm nay đã trở thành một trong những trang web có lượng truy cập nhiều nhất Việt Nam (thực tế là trang web nội địa có lượng truy cập nhiều nhất, theo Alexa.) Tuy thành công về lựợng truy cập không đi kèm với thành công về doanh thu, nó tạo nên uy thế cho một công ty Internet hàng đầu Việt Nam và góp phần không nhỏ trong việc định giá VinaGame lên tới gần nửa tỷ USD (nếu những đồn đãi tôi nghe được là chính xác, nhưng đây sẽ không phải là con số viễn tưởng nếu VinaGame lên sàn.)

Hầu hết mọi người đều ngạc nhiên khi Zing Me công bố có 1 triệu đăng ký hoạt động ngay trong tháng đầu tiên và càng ngạc nhiên hơn khi nó có hơn 3 triệu đăng ký hôm nay (chính xác là 3.746.550 vào ngày 30/11/2009). Nhiều người cho rằng anh Khải đã phóng đại con số bằng cách convert người dùng của VinaGame sang mạng này. Tôi không cho rằng như vậy. Có hai lý do để Zing Me có nhiều đăng ký hoạt động thực sự:

1. Việc convert là có thực nhưng với điều kiện bạn chủ động làm việc đó. Lưu ý rằng VinaGame có 20 triệu đăng ký nên việc có 3 hay 4 triệu đăng ký vào Zing Me cũng không phải là quá nhiều. Nhưng cũng phải nói thêm 20 triệu đăng ký của VinaGame không đồng nghĩa có 20 triệu người dùng mà thường một người có nhiều tài khoản (tôi nghe nói các “cao thủ võ lâm” có đến hàng trăm tài khoản không phải là chuyện hiếm.) Tương tự, Zing Me có 3 triệu đăng ký hoạt động có thể không đồng nghĩa với việc có 3 triệu người dùng riêng biệt.
2. Zing Me không nhắm vào các người dùng “đại học” (như mục đích ban đầu của Facebook) nhưng lại biết khai thác những điểm hấp dẫn nhất của Facebook với người dùng thông thường của Việt Nam như các quiz, quà tặng và đặc biệt là các game nông trại. Người dùng phần nhiều thuộc lứa teen của VinaGame sẽ cảm thấy rất thú vị với các trò chơi này và gắn bó với Zing Me.

"Nông trại vui vẻ" sẽ mang lại nhiều điều "vui vẻ" cho Zing Me?

Dù như thế nào hơn 3 triệu tài khoản hoạt động vẫn là một con số rất ấn tượng. Ấn tượng hơn là nó sẽ giải được bài toán doanh thu từ web cho VinaGame. Mặc dù Zing.vn là trang web có thứ hạng cao, doanh thu từ quảng cáo của nó lại thua xa VNExpress (theo công bố mới đây Zing có doanh thu là 1 triệu USD so với 7 triệu USD của VNExpress từ quảng cáo trực tuyến — có thể thấy rõ sự chênh lệch về số lượng quảng cáo gắn trên hai trang này.) Điều này khá dễ hiểu vì “khách hàng” của Zing.vn chủ yếu là tuổi teen, một phân khúc mà những người làm quảng cáo đều không mấy mặn mà trừ một vài nhãn hiệu cần gây dựng lòng trung thành sớm như Kotex, LipIce hay Pond.

Trái lại doanh thu của Zing Me sẽ không quá phụ thuộc vào quảng cáo mà đa dạng hơn nhiều, đặc biệt là từ đầu tư của người dùng cho các trò chơi và vật phẩm ảo. Điểm khác biệt của Zing Me là trong khi doanh thu từ các trò chơi và vật phẩm ảo của Facebook phần lớn về tay các bên thứ ba, những công ty làm ứng dụng trên Facebook, thì Zing Me sẽ hưởng gần như trọn số tiền thu được (Update: Zing Me sẽ chia sẻ lợi nhuận với các bên thứ 3, nhưng không giao phó hoàn toàn như kiểu Facebook). Điều này sẽ tạo đà cho Zing Me tiếp tục phát triển nhanh hơn và tôi tin rằng Zing Me sẽ thay đổi cuộc chơi web vốn xoanh quanh “news”  (đủ loại) tại Việt Nam cũng như cách mà Facebook đang thay đổi thế giới web vốn xoay quanh “search” mà Google ở thế thượng phong.

Tôi đảm bảo sẽ không nhướn mày nếu một ngày nào đó VinaGame công bố doanh thu từ web lớn hơn mảng game online truyền thống và khi đó các công ty không tham gia hay từ bỏ sớm cuộc chơi mạng XH có lẽ sẽ phải hối tiếc.

Chúng ta vẫn chứng kiến những dịch vụ web mới ra đời. Đa số là những cái đã có người làm ở nước ngoài hay trong nước và nhiều người nghĩ rằng đó không phải là nhựng dự án nghiêm túc hay đáng trân trọng.

Đồng ý rằng có một số quá thiếu ý tưởng đền mức bê nguyên toàn bộ từ chức năng tới giao diện của người khác vào dịch vụ của mình, nhưng mặt khác họ đều cố gắng tìm ra một vài tiện ích dành riêng cho người Việt.

Có lẽ một trong những thứ “dễ làm” nhất là các trang từ điển trực tuyến. Xin lưu ý rằng tôi để từ dễ làm trong dấu nháy nháy vì tôi chỉ nói thuần túy về hai phương diện căn bản là kỹ thuật (khá đơn giản) và người dùng (có nhu cầu). Chúng ta đã có rất nhiều trang từ điển trực tuyến như trang Tratu.vn (Baamboo) nổi tiếng vì có nhiều tử điển bản quyền chuyên ngành, hay trang từ điển hỗ nhiều ngôn ngữ và có nhiều từ “độc”  Tudientiengviet.net và từ điển tích hợp vào các trang tìm kiếm của TimNhanh, Xalo.vn (phần hỗ trợ dịch Anh – Việt) cùng nhiều trang khác ở đây, ở đây và ở đây (đã có bạn nói với tôi rằng không hiểu tại sao ai cũng đưa từ điển vào trang web của mình thay vì làm cái gì khác biệt hơn?!)

Vậy nếu bạn có ý định làm một trang từ điển trực tuyến nữa thì chắc rằng bạn không phải là người tiên phong, bạn cũng không phải là người thứ hai hay thứ ba, và tệ hơn bạn cũng chẳng phải là người thứ mười — họa chăng bạn chỉ là người thứ 13 hay 14 gì đấy. Bạn sẽ tự hỏi mình có nên làm không? Có còn mảnh đất nào trong một thị trường đầy các ông lớn, ông nhỏ như thế không?

Thực ra không có câu trả lời nào chính xác cho bạn. Nhưng tôi có thể đảm bảo rằng dù có nhiều trang từ điển trực tuyến như vậy nhưng nó vẫn chưa thỏa mãn hết các yêu cầu của cá nhân tôi vì nhiều lý do như chậm, giao diện còn rườm rà, thiếu các tiện ích tra từ nhanh… và đó chính là lý do tôi và nhiều người khác vẫn sử dụng các ứng dụng desktop như StarDict, Lingoes hay Lạc Việt, English Study… Như vậy ở một mặt nào đó, đối thủ của bạn không hẳn là Baamboo hay TuDienTiengViet.net mà là các ứng dụng desktop. Nếu bạn làm được một ứng dụng từ điển thỏa mãn nhưng mong muốn khác của người dùng ngoài việc có nhiều từ, nhiều ngôn ngữ… bạn vẫn có thể thành công.

Đến đây bạn có thể đang nghĩ rằng “Nói thì dễ chứ làm thì…”  Vâng, làm được cái gì đó tốt hơn, cool hơn quả không dễ nhưng gần đây đã có một ứng dụng khá gần với nhưng gì tôi mong đợi là trang 1TuDien.com.

Ấn tượng nhất ở trang này là tốc độ tra từ cực kỳ nhanh (truy cập ở Việt Nam). Tiếp đến là một giao diện rất Google: một search box và một nút favorite duy nhất. Kết quả hiện ra tức thì ở dưới còn các suggestion được thể hiện ở trên thay vì theo dạng danh sách xổ xuống như thường thấy — chỉ một cải tiến nho nhỏ nhưng cho thấy người thiết kế rất quan tâm tới vấn đề usebility cho người dùng. Ngoài ra còn có một bàn phím ảo giúp nhập liệu dễ dàng hơn với các chữ tượng hình (Hoa, Hàn, Nhật) hay trên môi trường mobile.

Đây chưa phải là một ứng dụng hoàn thiện vào thời điểm này. Tôi phát hiện ra một số vấn đề như thiếu phần phát âm (mặc dù theo như trang web thì có?), danh sách chọn từ điển bị lấp sau search box (xem trên màn hình 1024×768), bàn phím ảo tiếng Hoa không hoạt động và nút “ngôi sao” favorite không làm chức năng như tôi nghĩ là lưu các từ cần ghi nhớ cho người dùng mà chỉ hiện một hướng dẫn sử dụng những “ngôi sao” nhỏ hơn. Tuy nhiên, đây có thể là một cuốn từ điển trực tuyến rất nhiều tiềm năng và mặc dù đã có hàng chục các trang từ điển khác nó vẫn tạo ra các giá trị riêng.

Nhưng câu chuyện về từ điển trực tuyến sẽ không dừng lại ở 1TuDien.com, sẽ còn nhiều ý tưởng bạn có thể thực hiện xung quanh một dịch vụ mà thoạt nhìn có vẻ quá cũ, bị khai thác quá nhiều này. Ví dụ như thêm vào các chức năng cá nhân hóa, tạo nên một mạng xã hội nhỏ cho người học ngoại ngữ hay thêm vào một chức năng hoàn toàn mới nào đó mà chỉ bạn, người thứ 14, mới nghĩ ra.

Cuối cùng, có lẽ bạn đang thắc mắc là tại sao tôi gọi một dịch vụ đi sau là “người thứ 14″? Có phải vì đó là con số đẹp ngay sau số 13? Không, thực ra tôi muốn nhắc tới Google, cỗ máy tìm kiếm thứ 14(*), ra đời khá lâu sau các đàn anh Yahoo, AltaVista, Lycos, InfoSeek, Excite… Một dịch vụ mà hầu hết mọi người đều nghi ngờ về khả năng thành công khi cho rằng “còn ai cần thêm một dịch vụ tìm kiếm nữa khi mà muời ba dịch vụ khác đã chiếm hết mọi ngõ ngách trên Internet“.

Và tất nhiên, như các bạn đã biết, họ đều nhầm!

—

(*) Vào thời điểm 1998 trước khi Google ra đời thực ra có 15 -16 trang tìm kiếm lớn, nhưng là kết quả của (khoảng) 13 search engine.

Phải chăng đã qua rồi những ngày dễ dàng cho các dịch vụ web của Việt Nam khi Yahoo đang chứng tỏ cam kết của mình với một trong những thị trường thành công nhất của công ty?

Những ngày này chúng ta liên tiếp chứng kiến những bước đi lớn của Yahoo tại thị trường Việt Nam ở mức độ chưa từng có từ bất kỳ một công ty Internet nào như:

1. Tung ra Yahoo!360 Plus thay thế cho Yahoo!360
2. Bổ nhiệm tổng giám đốc mới cho Yahoo!Việt Nam
3. Đặc biệt là quảng cáo trên TV!

Tất nhiên việc quảng cáo trên TV không phải là cách làm truyền thống đối với một công ty Internet nhưng nó chứng tỏ Yahoo sẽ đầu tư mạnh vào thị trường Việt Nam và có một lý do để họ làm điều này: Tại Việt Nam, Yahoo cũng gần đồng nghĩa với Internet.

Theo công bố Việt Nam có 20 triệu người lướt mạng thì họ đã đăng ký 15 triệu tài khoản Yahoo. Yahoo!Mail và Yahoo!Chat là hai dịch vụ chính mà hầu như cư dân mạng của Việt Nam nào cũng dùng, ngoài ra còn có 2 triệu blog trên Yahoo!360. Các dịch vụ này cũng là những dịch vụ đầu tiên mà hầu hết những người bắt đầu tham gia vào Internet tại Việt Nam sử dụng và là lý do khiến họ bắt đầu dùng Internet. Mặc dù người ta chưa gọi Yahoo thay cho Internet như hay gọi Honda thay cho “xe máy” nhưng về bản chất Yahoo cũng đang có lợi thế về tên tuổi như Honda tại đây.

Rõ ràng, các web startup của Việt Nam đang đứng trước một thách thức rất lớn — Yahoo có quá nhiều lợi thế để có thể thâu tóm thị trường dịch vụ Web tại Việt Nam đặc biệt là lợi thế về số người dùng và khả năng liên kết các dịch vụ thành một chuỗi thông qua Yahoo portal và Yahoo!Chat. Chúng ta hãy điểm qua một số dịch vụ mà Yahoo Việt Nam đang cung cấp và các đối thủ nội địa.

Tìm Kiếm (General Search)

Ai cũng biết Yahoo không phải là dịch vụ tìm kiếm được ưa chuộng nhất hiện nay. Ở Việt Nam, ngoài dịch vụ Yahoo Search quốc tế, TimNhanh là một dịch vụ được ủy quyền của Yahoo. Tuy Yahoo không thể so được với Google về mức độ phổ biến nhưng các dịch vụ tìm kiếm nội địa mới như Monava hay Xalo khó có thể có bất kỳ sự đe dọa nào với họ.

Tìm kiếm là một cuộc chơi lớn mà trên thế giới, ngoại trừ tại Trung Quốc, thế chân vạc đã định hình với ba đại gia Google, Yahoo và Microsoft (MSN/Live) thâu tóm gần hết thị trường. Tôi cho rằng sẽ không có đối thủ nội địa nào có khả năng thay đổi cục diện trong tương lai gần. Con đường khả thi nhất là hợp tác và phát triển các dịch vụ gia tăng như TimNhanh đang làm.

Web Mail

Có vẻ Yahoo không có đối thủ nội địa nào đáng kể về web mail, họ sẽ chỉ phải trông chừng GMail và Live Mail trong chiến lược toàn cầu của mình.

Chat

Đối thủ nội địa duy nhất của Yahoo!Chat mới tung ra gần đây là Zing Chat với mục tiêu thay thế Yahoo!Chat trong vòng 2 – 3 năm. Vâng, một kế họach tham vọng nhưng khó có ai tin nó sẽ trở thành hiện thực. Dù vậy, có thể hy vọng Zing Chat là một lựa chọn cho một phân khúc nhất định (của những người thường xuyên dùng mạng Zing).

Mạng Xã Hội/Blog

Yahoo!360 vẫn đang giữ một khoảng cách khá xa với các đối thủ gần nhất của mình tại Việt Nam. Những YoBanBe, Café TimNhanh, CyWorld… vẫn chưa thể vươn lên ngang tầm của Yahoo!360 mặc dù dịch vụ này đang trong giai đoạn chuyển đổi. Mạng xã hội là một lĩnh vực rất cạnh tranh, nhiều mạng nội địa đang và sẽ nhảy vào chia sẻ miếng bánh của Yahoo. Nhưng Yahoo không phải là một đối thủ tầm thường nhất là khi họ đã quyết tâm. Dù vậy, theo tôi đây sẽ là lĩnh vực mà các dịch vụ nội địa có cơ hội nhiều nhất vì khả năng uyển chuyển và đa dạng hóa của mình.

Tin Tức

Tin tức luôn là con chủ bài cùa Yahoo vì thế không ngạc nhiên đây là một trong những dịch vụ được bản địa hóa (localize) đầu tiên. Bằng việc liên kết với các tờ báo mạng lớn như Thanh Niên, Tuổi Trẻ, VNExpress, VNEconomy… đây là một news portal khá phong phú. Tuy nhiên, tôi không tìm thấy nhiều điểm hấp dẫn từ trang này (đặc biệt là về giao diện) và nó chưa phải là mối đe dọa lớn với các tờ tin điện tử nội địa khác.

Hỏi & Đáp

Có thể nói chỉ có phần “Hỏi & Đáp” của CyVee là gần với dịch vụ này của Yahoo Việt Nam. Tuy nhiên, CyVee không có ý định cạnh tranh với Yahoo mà đó chỉ là một dịch vụ tích hợp với mục tiêu phục vụ cho chính CyVee (giải đáp về nghề nghiệp, chuyên môn). Tôi vẫn đang chờ một web 2.0 nội địa trong mục này.

Music

Yahoo VN!Music là một trong những dịch vụ được bản địa hóa gần đây. Dịch vụ này sẽ phải cạnh tranh với các dịch vụ search nhạc tương tự của Việt Nam như Baamboo, Socbay… Đây cũng là một lĩnh vực mà Yahoo không có lợi thế nhiều vì là một dịch vụ ra sau và ít có khả năng “lách luật” để đưa các ca khúc hot lên mạng.

Giao diện của Yahoo!Music khá chỉnh nhưng hơi đơn điệu; các ca khúc/album chưa phong phú nhưng chất lượng nhạc tốt (đa phần từ trang NhacSo.Net?).

Chuyên Trang Phụ Nữ

Chuyên trang phụ nữ của Yahoo Việt Nam không phải là bản localize của trang Shine được giới thiệu gần đây mà chính là trang “Sức Sống Mới”. Như vậy đây vẫn là cuộc cạnh tranh của các dịch vụ nội địa, ngoài PhuNuNet, hy vọng sẽ có nhiều đối thủ tham gia vào phân khúc này trong tương lai.

Ngoài các dịch vụ trên thì các dịch vụ khác của Yahoo như Yahoo!Map có thể là đối thủ tiềm năng của ThoDia, 1650km… Chắc chắn, Yahoo Việt Nam sẽ tập chung nỗ lực để bản địa hóa các dịch vụ của mình và có thể tạo thêm các dịch vụ riêng cho Việt Nam (như kiểu Yahoo!360 Plus).

Tóm lại, gần như mọi nẻo đường trên web tại Việt Nam đều đã có bóng dáng của Yahoo. Với lợi thế về số người dùng, khả năng kỹ thuật và tài chính, Yahoo Việt Nam sẽ gây nhiều khó khăn cho các dịch vụ web khác của Việt Nam. Ngược lại, với sự có mặt của Yahoo, chắc chắn sân chơi web sẽ sôi động hơn, cạnh tranh hơn và chỉ có những dịch vụ thực sự tốt mới có thể tồn tại. Thách thức mang tên Yahoo rất lớn nhưng tôi tin các dịch vụ web của Việt Nam sẽ biết cách “chung sống với lũ”. Câu hỏi là diện mạo của Yahoo sẽ như thế nào sau khi từ chối vụ mua lại của Microsoft và nếu vụ mua bán này xảy ra trong tương lai (rất có thể) thì liệu “Micro-hoo Việt Nam” có thể tiếp tục chiến lược của mình hay không?

Sự kiện ầm ĩ nhất trong tuần này, chắc các bạn đều biết, là trang tìm kiếm Monava.vn được PR rầm rộ và ngay sau đó là những phát hiện thú vị trong kết quả trả về. Báo Tuổi Trẻ đã đăng một bài khá dài về chuyện này và tất nhiên ddth.com không thể bỏ qua. Tôi cũng thử dùng Monava để search từ khóa “Web 2.0 Vietnam” và so sánh với kết quả của Google tìm từ web và những trang từ Việt Nam. Kết quả là gần 100% giống nhau (trừ các kết quả phụ bị lọc bỏ). Các screenshot này sẽ tự nói lên toàn bộ câu chuyện (xin click để phóng to):

Bạn Khoa nói rằng sẽ RẤT NGẠC NHIÊN nếu Mr Huy, giám đốc của Monava.vn, chứng minh được “Monava cho kết quả hơi giống Google vì sử dụng thuật toán sắp xếp của Google“. Ai cũng biết rằng thuật toán của Google cực kỳ phức tạp, thường xuyên được chỉnh sửa để có các kết quả tìm kiếm đúng nhất và quan trọng hơn là dù bạn có trong tay thuật toán đó (điều gần như không thể) thì bạn cũng không thể có dữ liệu như của Google do hàng chục ngàn server ngày đêm index các trang web trên toàn thế giới. Chẳng hạn blog này từ ngày 12/12/2007 đến nay (mới hơn 1 tháng) đã được Google spider “viếng thăm” 829 link và các công cụ tìm kiếm khác cũng làm tương tự (xem hình lấy từ công cụ analytic). Và chỉ có bằng cách đó thì mọi thứ tôi hay bạn viết ra đưa lên mạng đều có thể tìm thấy qua Google hay Yahoo sau một vài ngày.

Đã có quá nhiều chuyện xung quanh vấn đề “biến của người thành của mình” trong giới IT Việt Nam những năm gần đây. Nó gợi tôi nhớ tới nguyên tắc “Don’t be evil” do chính Google đặt ra cho mình và gần như trở thành nguyên tắc ứng xử được ưa chuộng nhất trong thế giới Internet ngày nay đề cao tính minh bạch và không vi phạm quyền lợi của nhau.

Tôi tin rằng cuối cùng giới IT Việt Nam cũng sẽ phải tuân thủ nguyên tắc của luật chơi này. Internet hoạt động trên cơ sở nội dung (content) và các liên kết (link). Khi bạn dùng lại nội dung của ai thì phải có tham chiếu rõ ràng và nhưng kiểu tham chiếu không có liên kết (như Theo báo Thanh Niên) không được khuyến khích vì một trang web được xếp hạng bằng số liên kết trỏ tới nó. Nếu cả tôi và bạn đều không bao giờ tạo liên kết tới nhau thì cả hai đều cùng “chết chìm” trong bảng xếp hạng của các search engine.

Bạn có thể biên tập lại nội dung văn bản hay đồ họa của ai đó (nếu giấy phép sử dụng cho phép) nhưng đừng quên “credit” tác giả mà cách đơn giản nhất là tạo một liên kết tới trang web của họ. Chẳng hạn theme WordPress gốc của trang web này do ericulous.com thiết kế, dù có chỉnh sửa khá nhiều tôi vẫn giữ liên kết tham chiếu tới họ vì đó là lý do duy nhất họ bỏ công sức làm ra và miễn phí sử dụng theme này.

Nói rộng ra là việc sử dụng các phần mềm mã mở (open source). Mã nguồn mở là một trong những nền tảng lớn tạo tiền đề cho việc phát triển web hiện đại. Bạn hoàn toàn có thể sử dụng miễn phí 100% LAMP để tạo nên các ứng dụng web 2.0 lớn nhất, phức tạp nhất (mà Facebook là ví dụ điển hình). Tuy nhiên đây là vài điều bạn có thể làm và không nên làm khi sử dụng mã nguồn mở:

1. Bạn có thể hoàn toàn lấy mã nguồn và biên dịch theo ý muốn. Ví dụ, bạn có thể biên dịch máy chủ web Apache với các Mod bạn thích để đạt hiệu năng tối đa hay biên dịch MySQL cho mục đích riêng biệt (miễn là bạn biết chắc mình đang làm gì ). Tuy nhiên bạn không thể tuyên bố bản biên dịch đó là sản phẩm mới của mình.
2. Bạn có thể sửa source code theo ý của mình nhưng đừng “quên” công bố phần sửa đổi nếu giấy phép sử dụng yêu cầu như vậy.
3. Bạn có thể thoải mái phân phối lại các thư viện mã nguồn mở trong sản phẩm của mình miễn là bạn giữ nguyên xuất xứ, đóng gói kèm theo giấy phép sử dụng và sản phẩm của bạn tuân thủ những yêu cầu mà (các) giấy phép này đặt ra nếu có.
4. Với một số giấy phép rộng rãi nhất, đặc biệt là các thư viện Ajax – JavaScript, bạn có thể obfuscate, nén lại bằng các công cụ riêng nhưng đừng quên kèm phần tham chiếu gốc gác vào các file này.

Để tránh các rắc rối khi sử dụng mã nguồn mở cách tốt nhất là bạn nên công khai minh bạch tối đa những gì bạn đang sử dụng. Thậm chí, bạn sẽ đóng góp rất nhiều cho cộng đồng nếu viết về kinh nghiệm sử dụng và các vấn đề gặp phải khi dùng các sản phẩm này. Bạn sẽ thấy rằng đây là nguyên tắc WIN-WIN — tất cả cùng có lợi mà các đồng nghiệp phương Tây đã tuân thủ một cách tự giác và thích thú.

“Don’t be evil” với chúng ta trước hết là đừng cố che giấu những gì mình đang sử dụng và nhận thành quả của người khác làm của mình. Nếu không chỉ trong tích tắc uy tín của bạn và công ty bạn sẽ tan thành mây khói. Xin hãy nhớ câu: Mua danh ba vạn, bán danh ba đồng!