Nhớ lại cách đây hơn một năm khi tôi và anh Tân (aka @TanNg) gặp nhau lần đầu, cả hai đã đều có ý tưởng làm một mạng xã hội (MXH) mới. Ý tưởng (to tát) là kết hợp những cái hay của cả Facebook và Twitter để tạo ra một nền tảng giúp lan truyền và trao đổi thông tin tốt hơn. Tuy ý tưởng giống nhau nhưng không có nghĩa là sản phẩm làm ra sẽ y như nhau và vì thế cả hai đều phát triển theo hướng riêng của mình để tạo thành hai MXH mới là Ming.vn và Pega.vn.

Trải qua nhiều lần làm đi làm lại, thêm bớt… với một đội ngũ phát triển sản phẩm hùng hậu, có lúc lên tới 5 – 6 người, tới hôm nay Pega.vn đã tạm ổn và có thể bắt đầu tiếp nhận người dùng từ bên ngoài. Nhìn chung, trong khi Ming.vn hướng tới việc chia sẻ, loan truyền tin tức thì Pega.vn định hướng thiên về thảo luận trong nhóm bạn bè, đồng nghiệp, gia đình (discussion-based social network). Dưới đây là vài điều tôi muốn chia sẻ về việc phát triển Pega.vn và những điểm khác biệt so với các MXH mà các bạn quen dùng khác.

Pega.vn - Welcome screen

1. Ý tưởng thiết kế

Dự án Pega.vn có tên mã (code name) là YouRails, tức là mạng đường sắt của bạn (còn có nghĩa là bệ phóng của bạn), được thiết kế cho việc chia sẻ tin tức, cảm xúc, suy nghĩ… và thảo luận quanh những đề tài ấy. Mục tiêu lớn nhất là sản phẩm phải tạo nên một nền tảng trao đổi thông tin với đầy đủ chức năng căn bản nhưng không quá “geeky” để những mọi người đều dùng được dễ dàng trong khi vẫn có những chức năng nâng cao để phục vụ những mục đích riêng của từng nhóm.

Điểm khó nhất khi thiết kế MXH hóa ra không phải là làm ra bao nhiêu chức năng mà ở chỗ làm sao cân bằng được giữa việc mất thông tin và quá tải thông tin. Cân bằng thông tin là bài toán mà các MXH đều phải vật lộn để tìm ra giải pháp cho mình (ví dụ, lần thay đổi dòng tin gần đây nhất của Facebook). Triết lý xuyên suốt của Pega là phần lớn thông tin có thể trôi đi nhưng những cái quan trọng nhất, liên quan tới bạn nhất cuối cùng sẽ tìm thấy bạn.

Điểm thứ hai là giữ cho sản phẩm đơn giản cũng gian nan không kém, một chức năng làm đơn giản cho người dùng đồng nghĩa với việc bạn phải trăn trở nhiều ngày và code nhiều hơn. Đơn giản hóa không có nghĩa là nghèo nàn hóa, chức năng vẫn có nhưng chỉ xuất hiện khi bạn cần tới, giảm bớt rườm rà cho sản phẩm và bớt thời gian làm quen (learning-curve) cho người dùng.

Cuối cùng MXH Pega.vn đã hình thành như hiện nay, tuy giao diện khác xa với những gì phác thảo ban đầu nhưng may mắn những ý tưởng căn bản vẫn không thay đổi.

2. Vài điểm nổi bật

Thoạt nhìn Pega.vn có giao diện khá giống Facebook với dòng tin và một ô nhập tin tức/trạng thái ở trên cùng, nhưng sự giống nhau căn bản cũng chỉ dừng ở đó. Dưới đây là vài điểm nổi bật trong thiết kế của Pega:

• Smart Status Box: Nói chung ô trạng thái của Pega tối giản các bước bạn phải làm khi cần đưa lên tin, bài, hình ảnh… Việc duy nhất bạn phải làm là paste đường link vào ô này và nó sẽ tự nhận diện để đưa ra cách thể hiện phù hợp. Pega đủ “smart” để nhận diện hầu hết các link tới các trang chia sẻ media lớn trong và ngoài nước như YouTube, Vimeo, Clip.vn, Zing MP3/Video, NhacCuaTui, Soha Musik, Slideshare…
• Distributed Notifications: Trái với Facebook và nhiều MXH khác, các ô thông báo của Pega không nằm tập chung ở một chỗ mà rải rác trên toàn trang. Thông báo xuất hiện gắn liền với nơi xảy ra sự kiện chứ không “tập chung hóa” như kiểu Facebook. Từ bỏ hệ thông báo tập chung (centralized notifications) giải quyết được hai vấn đề: (1) phân loại được mức quan trọng của từng thông báo (thay vì cào bằng mức quan trọng hay phải lọc thông báo) và (2) giảm áp lực cho người dùng khi hệ thống phình to và có quá nhiều thông báo dồn vào một chỗ.

Smart Status Box & Distributed Notifications

• Simplified Privacy Settings:  Nếu bạn quan tâm tới việc thông tri tới ai và ai xem được những gì bạn phát biểu trên mạng thì Pega hỗ trợ vài cách kiểm soát dễ hiểu nhất như “Chỉ cho bạn bè xem” (Friends only) hay “Thảo luận riêng” (Private discussion). Nói chung, là một mạng đóng, tin tức trong Pega sẽ chỉ được “lưu hành nội bộ” và các cỗ máy tìm kiếm không chạm tới được nhưng nếu bạn thực sự quan tâm tới quyền riêng tư thì theo tôi cách hay nhất vẫn là chọn lọc cẩn thận bạn bè khi kết nối.

• Real-time Discussion: Pega là mạng hướng vào việc thảo luận nên dòng tin trong mạng luôn ở trạng thái cập nhập ngay lập tức (real-time). Khi tham gia thảo luận vào một post nào đó, bạn có thể nhìn thấy những người đang cùng tham gia. Ở mức độ nào đó, chức năng này tương tự như conference và có thể thay thế chức năng chat.

Real-time Discussion

Ngoài những điểm lớn ở trên, các chức năng hữu ích khác như Đọc Sau, PM… sẽ dành cho các bạn tự khám phá khi dùng.

3. Bạn có cần thêm một MXH nữa?

Do we need yet-another-SN?

Trong khi bạn có rất nhiều lựa chọn như Facebook, một đỉnh cao không cần bàn cãi, hay Twitter đơn giản, gọn gàng và gần đây là G+ của ông anh cả Google… thì câu hỏi là bạn cần gì thêm một MXH nữa là hiển nhiên.

Thẳng thắn mà nói thì không có nhiều lý do để bạn chuyển từ MXH này qua MXH khác nếu cái đang dùng thỏa mãn hết nhu cầu của bạn. Tuy nhiên, cũng có một vài lý do (có thể) bạn sẽ muốn dùng Pega:

1. Tìm một nền tảng giao tiếp mới: Pega chắc chắn không phải là MXH “tốt nhất” nhưng nó được thiết kế từ đầu để phục vụ cho các thảo luận nhóm. Ngay trong quá trình phát triển, team làm sản phẩm đã dùng chính Pega để thảo luận các vấn đề trong công việc và nhận thấy nó rất hữu ích (gần như thay thế được e-mail). MXH cuối cùng là một nền tảng giao tiếp và nó chỉ thành công thực sự nếu đem lại cách giao tiếp tốt hơn cho người dùng.
2. Lọc lại/làm mới các quan hệ: Dùng một MXH là một cơ hội để bạn thanh lọc các quan hệ xã-hội-mạng của mình. Nếu bạn có quá nhiều bạn bè trên mạng nào đó (và phần lớn bạn không biết là ai) và không cảm thấy thoải mái với điều đó thì nên dùng một mạng khác hơn. Theo kinh nghiệm của riêng tôi, khi dùng MXH mới thì ngoài những bạn bè quen thuộc thường lại có những quan hệ mới thú vị hơn.
3. Tìm trải nghiệm mới: Pega.vn không clone mù quáng các chức năng của các MXH khác. Dùng Pega chắc chắn bạn sẽ thấy sự khác biệt, các trải nghiệm riêng và cách khai thác riêng.

Hiện tại, để vào Pega.vn bạn cần có thư mời, nếu có bất kỳ lý do nào bạn muốn dùng Pega thì xin mail lại cho tôi tới vuhongquang@gmail.com (hay ở ngay đây).

4. Lời cảm ơn

Xin cảm ơn team phát triển sản phẩm, các bạn Nguyễn Đức Ban, Nguyễn Minh Tuấn, Đinh Quốc Cường, Lê Văn Chương, Đinh Ngọc Khương, Nguyễn Tuấn Huy và các bạn đã và đang tham gia vào dự án trong hơn một năm qua. Đây chưa bao giờ là một dự án dễ dàng và hứa hẹn sẽ tiếp tục không dễ dàng nhưng với tinh thần “innovation, non-stop” của VCCorp chúng ta đã hoàn thành và chắc chắn sẽ tiếp tục ra các phiên bản mới tốt hơn, nhanh hơn. Hôm nay, Pega.vn chính thức được ra mắt, sẽ là một ngày đặc biệt với tất cả vì sản phẩm mà các bạn đã bỏ rất nhiều ngày (và đêm) “cày cuốc” chính thức đã bước qua một giai đoạn phát triển mới. Xin cảm ơn!

Disclosure: Có một “cửa hậu” để login vào và sử dụng ngay Pega.vn mà không cần thư mới là dùng tài khoản Facebook hay Twitter và các bạn có thể kết nối với tôi trên Pega tại http://www.pega.vn/quangvh.

Chắc là do duyên phận. Cũng là duyên phận nên tôi đã từ bỏ kinh doanh để làm ngành công nghệ cách đây 6 năm. Cũng là do duyên phận nên tôi có cảm hứng ngay khi những tech blogger viết về các startup trong trào lưu web 2.0 những năm 2005 – 2006 và bắt đầu viết lách, nghiên cứu về những gì liên quan tới thế giới web. Cũng là do duyên phận nên tôi đã gặp anh @TanNg vào một buổi sáng Chủ Nhật trước Tết vừa rồi, tất cả bắt đầu từ đấy.

Không có quyết định lớn nào được đưa ra dễ dàng nhưng nếu bạn luôn hướng tới phía trước thì bạn phải chấp nhận ra những quyết định khó khăn. Với tôi, niềm đam mê web đã dẫn dắt tôi tới điểm dừng chân tiếp theo: VCC (Vietnam Communication Corporation)

Vài Nét Về VCC

Có nhiều đồn đãi về VCC (và không phải lời đồn nào cũng hay, cũng tốt) nhưng như mọi lời đồn, chúng thường chỉ nói được một nửa sự thật. Nhìn chung, VCC là một trong những công ty làm Internet lớn nhất Việt Nam với hơn 300 nhân viên và văn phòng đặt tại hai tầng lầu trên cùng của Vincom Tower 1, Hà Nội.

Có thể nói đây là công ty có sức làm việc rất khỏe nhìn vào từ số lượng sản phẩm (gần 30). Phần nổi bật nhất là các trang nội dung như Dân Trí, CafeF, Kênh 14, I-Pro, GameK, AutoPro… VCC có những website có hàm lượng công nghệ cao như Baamboo hay Sàn Nhạc, có mảng TMĐT khá mạnh gồm Én Bạc, Rồng Bay, Mua Rẻ và tất nhiên không thể không kể đến LinkHay, website lãnh ấn tiên phong trong mảng Social Media.

Để có số lượng sản phẩm “khủng” như vậy, VCC đã xây dựng cho mình một văn hóa công ty khá đặc biệt được gọi là “distributed innovation” (sáng tạo phân tán). Các bộ phận trong VCC làm việc tương đối độc lập với nhau để tạo ra sản phẩm của riêng mình. Sản phẩm đó sống (hay chết) tùy thuộc vào việc người dùng có chấp nhận hay không và những người làm còn đam mê với nó để tiếp tục phát triển hay không.

Kiểu văn hóa này hạn chế việc áp đặt chủ quan từ trên xuống theo kiểu tôi (nhà lãnh đạo) có một vision lớn và mọi người phải làm theo bất chấp hiện thực khách quan. Vision là của bạn, niềm đam mê là của bạn, bạn phải thuyết phục các bộ phận khác cũng như người dùng về ý tưởng và khả năng thực hiện của mình.

Chính từ kiểu văn hóa này nên VCC là một công ty ít có những kế hoạch mang tính phô trương hơn là thực sự vì lợi ích người dùng (mặt khác VCC lại rất cởi mở khi bàn về các sản phẩm mình đang làm). Nếu bạn hỏi bất kỳ ai trong VCC rằng “Kế hoạch năm nay hay năm tới của công ty là gì?” thì có lẽ câu trả lời là: “Chúng tôi không có kế họach nào cả, chúng tôi chỉ có vài mục tiêu muốn đạt được.” Có thể hiểu rằng: công ty đặt ra các mục tiêu và cách đạt tới các mục tiêu ấy sẽ được xây dựng khi bắt tay vào việc. Thoạt nghe bạn có thể thấy kỳ lạ, nhưng nhìn vào những gì VCC làm được, tôi cho rằng tới giờ nó vẫn rất hiệu quả.

Quan sát các công ty làm Internet của Việt Nam, điều tôi rút ra là không phải tiền bạc hay khả năng PR đem lại thành công cho họ mà chỉ có sự lao động cật lực và sức sáng tạo không ngừng mới tạo nên giá trị lâu bền.

Công Việc Của Tôi Tại VCC

Trở lại với công việc. Công việc hàng ngày của tôi sẽ ở tại VP đại diện phía Nam của VCC. Mặt khác tôi cũng sẽ tham gia vào việc phát triển và đổi mới sản phẩm của công ty.

Tôi đã có một số trao đổi với ban giám đốc của VCC, và mặc dù có những sự khác biệt nhất định về quan điểm, điều mọi người đều mong muốn là các sản phẩm của VCC cần có sự tiến bộ hơn về chất. VCC hiện nắm giữ khá nhiều công nghệ nền tốt (mass scaling, mass storage, search technology…) và việc tận dụng các thế mạnh này trong việc đổi mới sản phẩm cũng như đóng góp cho cộng đồng phát triển đang là một nhiệm vụ lớn.

Trong bài viết về FPT, tôi cũng đặt ra những vấn đề cho FPT và các công ty công nghệ nói chung về việc thể hiện giá trị của mình. Một công ty công nghệ không thể thay đổi hình ảnh của mình đơn giản bằng việc đổi mẫu logo, tự ca ngợi hay dùng truyền thông để PR cho mình. Bạn có thể sẽ cần những cái đó để mài sắc hình ảnh của mình nhưng từ cốt lõi bạn phải thể hiện sự khác biệt của mình trong chiến lược, trong từng sản phẩm, từng chức năng, thậm chí trong từng pixel trên trang web của mình.

Những công ty Internet được đánh giá cao nhất là những công ty sẵn sàng đối đầu trong những cuộc chiến lớn về công nghệ, về sáng tạo để giải quyết những bài toán lớn trên mặt trận này.

Trong buổi kick-off (hội nghị bàn về phương hướng của công ty) gần đây tôi có dịp tham gia, nhìn 300 con người trẻ trung, đầy sức sống, tôi tin rằng tài sản của VCC lớn hơn những cái bạn đang nhìn thấy hay đang được định giá trên giấy tờ. Nếu tất cả mọi người đồng lòng nhìn về một hướng thì khó có trở lực nào ngăn cản họ cất cánh.

Hành trình còn dài nhưng tôi đã lên thuyền cùng các bạn, chia sẻ cùng một giấc mơ và niềm tin với các bạn.

Good morning, VCCorp!

+ ZoomBan: Tôi đã nhắc tới mạng xã hội mới đang ở giai đoạn closed beta này trong bài viết trước và cũng đã được mời dùng thử. Nhìn chung tôi có ấn tượng tốt về những gì VC làm được và hy vọng sẽ có một bài review kỹ riêng về ZoomBan trong vài ngày tới.

+ LinkHay: Đây là một Digg-clone. Theo tôi được biết nhóm làm GoodVietnam DOT com đã đầu quân cho VC Corp và chuyển sản phẩm của mình thành LinkHay DOT com. Tuy không có nhiều thay đổi trong giao diện nhưng ứng dụng được làm lại bằng PHP (trên Pligg platform) và host tại Việt Nam nên chạy nhanh hơn hẳn. Tuy nhiên, tôi cảm thấy cách sắp xếp các link còn khá đơn điệu, buồn tẻ. Để cuốn hút người dùng vào cuộc chơi có lẽ nhóm phát triển nên suy nghĩ lại về bố trí giao diện để có thêm màu sắc và hình ảnh.

+ BNok: Cũng là một ứng dụng đang trong giai đoạn phát triển nhưng bạn có thể xem các blog demo ở đó. Đây là mạng dành riêng cho các blogger chuyên nghiệp làm trên nền WordPress MU. BNok sẽ tập chung vào các phần bình luận và đối thoại giữa blogger và người đọc cũng như giữa các người đọc với nhau. Phiên bản hiện tại còn chưa hoàn chỉnh cả về UI lẫn chức năng nên có thể gây thất vọng với bạn nhưng VC Corp hứa hẹn phiên bản hoàn chỉnh sẽ có nhiều chức năng “xã hội” tinh tế mà không phải blog nào cũng cung cấp được. Chúng ta sẽ phải chờ xem.

Đây là bước tiếp theo trong việc mở rộng “vùng phủ sóng” các ứng dụng web của VC Corp. Tôi thường nghĩ rằng họ đang đi quá nhanh nhưng theo tôi VC biết rõ họ đang làm gì và hướng tới mục tiêu nào. Điều đáng nói là FPT (?) và VinaGames sẽ phải làm nhiều việc để bắt kịp VC Corp về tốc độ nếu không muốn bị bỏ lại đằng sau trong cuộc chơi web tại Việt Nam.

Tôi chợt liên tưởng tới Microsoft, một công ty hùng mạnh mà vẫn đang phải ở “chiếu dưới” trong thế giới web vì đã bỏ lỡ các cơ hội của mình. Dù bạn có tiền và có nhiều LTV giỏi thì vẫn chỉ thỏa điều kiện cần chứ chưa thỏa mãn điều kiện đủ để làm ra các killer apps trên Net đó là có được một kiến trúc sư trưởng có triết lý riêng, có trí tưởng tượng và tài năng. Quan trọng hơn họ phải có khả năng gạt bỏ những trò tự đánh bóng để tạo ra các ứng dụng tốt thật sự. Họ phải sống trong không khí của Web 2.0 để cảm nhận từng ngày nhịp đập và hơi thở của nó. Trong web 2.0 không nên bao giờ có sự thỏa hiệp dù chỉ là một pixel màu lạc lõng, một chức năng gây phiền toái cho người dùng.

Vẫn còn nhiều cơ hội trên Net tại Việt Nam, nhưng đoàn tàu VC Corp sẽ chẳng dừng lại chờ đợi ai. Chắc chắn tôi sẽ lắng nghe tiếng còi tiên phong của họ.

Update: LinkHay.com vừa có giao diện mới. How do you think?