Đã hơn một lần tôi nghe các “đại diện” của Yahoo hứa hẹn về một nền tảng blog mới thay thế Yahoo! 360. Gần đây nhất trên VNExpress có một bài viết với giọng điệu đầy vẻ chắc chắn:

…Hãng Internet Mỹ chuẩn bị giới thiệu nền tảng blog mới, khiến một số cộng đồng Web trong nước, vốn thu hút khá đông người sử dụng nhờ cho phép sao chép nội dung từ Yahoo 360, sẽ phải tìm cách giữ chân thành viên…

Tuy nhiên, đọc cả bài viết này tôi nhận thấy nó thiếu cơ sở từ các nguồn tin chính thức. Nền tảng blog mới cùa Yahoo là gì? Nó có gì tốt hơn các nền tảng blog khác? Và quan trọng nhất là tại sao Yahoo nhảy vào cuộc chơi blog?

Rõ ràng, không thể chỉ vì các blogger của Việt Nam mà Yahoo sẽ phải đầu tư nguồn lực (vốn đang bị cắt giảm) của mình cho việc phát triển một nền tảng blog mới. Thị trường Việt Nam là một trong những thị trường thành công của Yahoo, nhưng nhìn từ thực tế thì chỉ số CPM (số tiền thu đựơc trên 1000 pageview) của Việt Nam rất thấp nên chỉ có tác dụng cho việc thống kê, đánh bóng tên tuổi của mình hoặc nhắm về tương lai hơn là lợi nhuận trước mắt. Nhưng bản thân Yahoo cũng đang gặp hàng loạt vấn đề về thị phần và tăng trưởng dẫn đến việc bị Microsoft đe dọa thâu tóm gần đây nên khó có thể có những kế họach không thực tế hay quá xa.

Nền tảng blog của Âu - Mỹ đã định hình với Blogger và Wordpress.com là hai mạng thu hút nhiều blogger nhất, tiếp đến là các mạng Six Apart TypePad, LiveJournal… và phải kể tới việc phần lớn các top blog là dạng self-hosted. Đã một lần thất bại trên mặt trận mạng XH, liệu Yahoo có đủ tự tin để tạo ra một nền tảng tốt hơn Wordpress được không? Tôi rất nghi ngờ về khả năng đó. Mặt khác, trên tất cả các nguồn tin chính thức mà tôi được đọc không hề có một dòng nào nhắc tới khả năng Yahoo sẽ đưa ra một nền tảng Blog mới hay cũng chẳng ai quan tâm tới một nền tảng blog mới trong một thế giới đã có quá nhiều cái rất tốt rồi?

Yahoo!360 bị “bỏ hoang” mặc cho các lỗi lớn nhỏ đặc biệt là lỗi Cross Site Scripting (XSS) mới bị khai thác gần đây dẫn đến việc hàng loạt blogger bị mất tài khoản. Dù vậy các blogger Việt Nam dường như vẫn quá tin tưởng rằng Yahoo có thể làm được mọi chuyện; họ sẽ giữ lại tất cả những gì mình đã post lên để chuyển sang một cái gì đó tốt hơn. Đến hôm nay, sau nhiều tháng, tất cả những gì họ có chỉ là những lời hứa hết sức mơ hồ, không một bằng chứng, không một hình ảnh nào về cái gọi là “nền tảng blog” mới của Yahoo được công bố và cũng chẳng có thời hạn nào được đặt ra. Đơn giản đó chỉ là một kế hoạch trong hàng ngàn kế hoạch khác của Yahoo.

Vậy bài viết nói trên của VNExpress có ý nghĩa gì? Rất có thể chỉ là một chiêu PR của các đại diện Yahoo tại Việt Nam nhằm kéo dài “những ngày cuối đời” của Yahoo!360 trong khi chờ đợi một xác nhận chính thức từ công ty mẹ. Còn nếu nhìn từ góc lạc quan nhất rằng có một Yahoo!Blog sắp ra đời thì rất có thể cũng chỉ là một thử nghiệm kiểu Yahoo!Mash, không có gì quá đáng trông chờ.

Với những ai thực sự quan tâm tới số phận của những “đứa con tinh thần” của mình thì đã đến lúc phải tự hỏi có nên tiếp tục tham gia trò chơi “mèo vờn chuột” với Yahoo nữa hay không?

Update: Theo bài viết này, “nền tảng blog mới” của Yahoo có vẻ sẽ là bản Việt hóa blog Hongkong?

Theo tôi người đó chính là VNPT! Lý do khiến tôi nghĩ VNPT là người dọn đường cho Web 2.0 Việt Nam là vì họ là người nắm giữ đường truyền Internet. Chắc các bạn vẫn chưa đồng ý với nhận định này? Tôi xin giải thích ngay dưới đây:

1. Vì đường truyền Internet quá chậm nên bạn phải là người rất kiên nhẫn nếu muốn coi video clip của YouTube. Vậy nên Clip.vn có cơ hội phát triển!

2. Cũng vì cùng lý do, việc upload ảnh lên các DV web nước ngoài như PhotoBucket là một kiểu giết thời gian rất hiệu quả và nếu bạn nhúng các widget của DV này vào blog của mình thì 8 trên 10 lần bạn sẽ chẳng nhìn thấy album hình của mình xuất hiện. Vậy là chúng ta phải tìm một DV trong nước để post hình cho khỏe.

3. Vì thiếu IPv4 nên các thuê bao ADSL của VDC đều dùng chung một dải IP (một “sáng kiến” mà vài người hơi thiển cận ca ngợi vì giải quyết được vấn đề thiếu IP). Không may cho người dùng dải IP này bị firewall của rất nhiều dịch vụ web “cấm cửa” do bị hiểu nhầm là một dạng tấn công DOS vì có quá nhiều truy cập qua 1 IP. Kết quả là bạn có thể không vào được Blogspot và Wordpress. Anh Yahoo!360 từng là người được hưởng lợi nhất từ điều này nhưng đang “bỏ của chạy lấy người” nên các DV blog của chúng ta sẽ lên ngôi?

4. Bạn cũng có thể bị Digg cấm cửa (không cho register hay login) nếu dùng ADSL của VDC. Vậy nên CyVee và sắp tới là LinkHay sẽ có lợi thế .

5. Bạn gần như chẳng bao giờ download được từ RapidShare vì DV này căn cứ vào IP để giới hạn số lần cho download miễn phí và có thể còn nhiều DV nữa mà tôi không biết “nghỉ chơi” với các IP của Việt Nam nên sẽ là cơ hội cho các DV web của chúng ta.

Dù vậy xin đừng hiểu lầm rằng Clip.vn, CyVee hay các DV web khác sẽ không có mặt và không phát triển được nếu đường truyền Internet không bị thắt cổ chai. Lý do rõ ràng nhất cho một dịch vụ tồn tại và phát triển là người dùng có nhu cầu và dịch vụ đó thỏa mãn được nhu cầu của họ.

Nhìn từ phía khác, việc “bỏ quên” chất lượng đường truyền ra thế giới sẽ gây tổn hại cho chính các DV Web của Việt Nam.

Thứ nhất, do tình trạng “thắt cổ chai” người từ nước ngoài sẽ bị khó khăn khi truy cập web trong nước. Một ví dụ cực đoan là các nhà đầu tư không thể theo dõi bảng giá chứng khoán của Việt Nam và chúng ta mất nguồn đầu tư. Ở diện rộng hơn, các trang web quảng bá sản phẩm của Việt Nam sẽ ít được khách hàng nước ngoài truy cập và chúng ta mất cơ hội xuất khẩu, kinh doanh, du lịch…

Thứ hai, các dịch vụ tìm kiếm của Google, Yahoo, Microsoft sẽ ít ghé thăm các web có máy chủ tại Việt Nam hơn. Một điều tôi để ý là mắc dù chỉ số Alexa của các trang web hàng đầu Việt Nam rất cao nhưng lại có PageRank của Google khá thấp. Các trang như VNExpress, Tuổi Trẻ, Thanh Niên, Dân Trí… đều chỉ có PageRank là 5 cho thấy các con web bot/crawler khó tính của Google, Yahoo không ưu ái các trang web nội địa cho lắm. Hậu quả là tin tức và sản phẩm của chúng ta ít được biết tới.

Thứ ba, do dùng chung IP nên các DV dựa vào IP như analytics sẽ bị sai lạc, gây khó khăn cho việc thống kê, định danh…

Cuối cùng, việc chúng ta kết nối chậm với thế giới và bị từ chối giao dịch điện tử sẽ làm cho cơ hội kinh doanh trên mạng của người Việt Nam bị mất. Không thể tính được chúng ta đã và đang bị thất thu bao nhiêu ở những cơ hội bị “đánh cắp”.

Chúng ta có 20 triệu người dùng Internet, vâng tôi tin vào điều này khi nhìn thấy chỉ số Alexa rất cao của các trang web lớn nhưng liệu có bao nhiêu người dùng Web như một công cụ làm việc, giao tiếp hơn là một tờ báo điện tử? Bao nhiêu người dùng Internet làm phương tiện kinh doanh thay vì chỉ để chơi game online?

Đã quá lâu tôi lại có đủ thời gian và nhiệt tâm để viết một bài trên blog. Hóa ra viết blog là một việc chẳng dễ dàng và tôi cảm thấy khâm phục những người được coi là top blogger tại Việt Nam khi họ có thể duy trì nhịp độ post bài hàng ngày hay chí ít là hàng tuần. Điều đáng nói hơn là trong khi các top blogger của Mỹ có thể kiếm hàng triệu USD một năm (FYI, doanh thu của TechCrunch vào khoảng 3 triệu USD năm 2007) thì các đồng nghiệp tại VN lại chỉ kiếm được vô số điều phiền toái như kiện tụng, lao lý… Nhưng cuối cùng chúng ta vẫn viết ngay cả khi phải “viết dưới giá treo cổ” (theo tựa một cuốn sách) vì chính điều đó tạo nên văn minh và tương lai của xã hội.

Trong thế giới blogroll nho nhỏ của mình, tôi thấy có một vài bài viết đáng chú ý xin chia sẻ cùng các bạn:

+ Tổng hợp của HarryD về tình trạng các mạng xã hội của VN. Đáng chú ý nhất là sự ra đời của Zoomban và những đổi mới của FaceViet.

+ Đức Ban tìm cách xóa tài khoản của mình tại CyVee và kết quả không như mong muốn. Có lẽ CyVee nên chú trọng hơn về các xử lý các phàn nàn, khiếu nại và trả lời mail của khác hàng.

+ Jason bình luận về việc TGĐ FPT lập trang blog riêng nói nhiều về FPT 2.0. Tôi không nói đây là một việc phí thời gian nhưng nhìn vào blog này quả là thiếu chuyên nghiệp.

Hơn hai tháng qua là một khoảng lặng đối với tôi, trong khi xã hội Việt Nam có những biết động lớn như việc giá cả leo thang khủng khiếp làm cho cuộc sống người nghèo càng khốn khó hơn hay việc TTCK mất hơn nửa giá trị dẫn đến một cuộc tháo chạy toán loạn. Tất cả dự báo một tương lai bất ổn trong đời sống kinh tế và vì thế có thể các tính toán chiến lược của các công ty web cũng sẽ phải thay đổi khi nguồn tiền đổ vào có thể không còn dồi dào như trước. Câu hỏi về monetizing các DV web sẽ được đặt ra nghiêm túc (và nhức nhối) hơn.

Khác với các website nước ngoài với hệ thống quảng cáo online ổn định và hiệu quả, các trang web tại VN hầu hết dùng kiểu banner lỗi thời và đựơc đặt mua trực tiếp nên thực tế là chỉ có vài trang web hàng đầu là có được doanh thu đáng kể từ quảng cáo trực tuyến. Các dịch vụ có thể “bán” được trên Net không nhiều như tuyển dụng, rao vặt và bán sách lại là lãnh địa của các trang web kiểu cũ mà chưa có hướng khai phá nào mới ngoại trừ CyVee trong việc tạo hồ sơ nghề nghiệp (nhưng thiếu focus như A. Ban đề cập trong một bài viết khác).

Chào mừng 2008, năm của lạm phát và kinh tế bất ổn. Hy vọng các DV web 2.0 non trẻ của chúng ta sẽ vượt qua để tiếp tục phát triển và thành công.

Sự kiện ầm ĩ nhất trong tuần này, chắc các bạn đều biết, là trang tìm kiếm Monava.vn được PR rầm rộ và ngay sau đó là những phát hiện thú vị trong kết quả trả về. Báo Tuổi Trẻ đã đăng một bài khá dài về chuyện này và tất nhiên ddth.com không thể bỏ qua. Tôi cũng thử dùng Monava để search từ khóa “Web 2.0 Vietnam” và so sánh với kết quả của Google tìm từ web và những trang từ Việt Nam. Kết quả là gần 100% giống nhau (trừ các kết quả phụ bị lọc bỏ). Các screenshot này sẽ tự nói lên toàn bộ câu chuyện (xin click để phóng to):

Bạn Khoa nói rằng sẽ RẤT NGẠC NHIÊN nếu Mr Huy, giám đốc của Monava.vn, chứng minh được “Monava cho kết quả hơi giống Google vì sử dụng thuật toán sắp xếp của Google“. Ai cũng biết rằng thuật toán của Google cực kỳ phức tạp, thường xuyên được chỉnh sửa để có các kết quả tìm kiếm đúng nhất và quan trọng hơn là dù bạn có trong tay thuật toán đó (điều gần như không thể) thì bạn cũng không thể có dữ liệu như của Google do hàng chục ngàn server ngày đêm index các trang web trên toàn thế giới. Chẳng hạn blog này từ ngày 12/12/2007 đến nay (mới hơn 1 tháng) đã được Google spider “viếng thăm” 829 link và các công cụ tìm kiếm khác cũng làm tương tự (xem hình lấy từ công cụ analytic). Và chỉ có bằng cách đó thì mọi thứ tôi hay bạn viết ra đưa lên mạng đều có thể tìm thấy qua Google hay Yahoo sau một vài ngày.

Đã có quá nhiều chuyện xung quanh vấn đề “biến của người thành của mình” trong giới IT Việt Nam những năm gần đây. Nó gợi tôi nhớ tới nguyên tắc “Don’t be evil” do chính Google đặt ra cho mình và gần như trở thành nguyên tắc ứng xử được ưa chuộng nhất trong thế giới Internet ngày nay đề cao tính minh bạch và không vi phạm quyền lợi của nhau.

Tôi tin rằng cuối cùng giới IT Việt Nam cũng sẽ phải tuân thủ nguyên tắc của luật chơi này. Internet hoạt động trên cơ sở nội dung (content) và các liên kết (link). Khi bạn dùng lại nội dung của ai thì phải có tham chiếu rõ ràng và nhưng kiểu tham chiếu không có liên kết (như Theo báo Thanh Niên) không được khuyến khích vì một trang web được xếp hạng bằng số liên kết trỏ tới nó. Nếu cả tôi và bạn đều không bao giờ tạo liên kết tới nhau thì cả hai đều cùng “chết chìm” trong bảng xếp hạng của các search engine.

Bạn có thể biên tập lại nội dung văn bản hay đồ họa của ai đó (nếu giấy phép sử dụng cho phép) nhưng đừng quên “credit” tác giả mà cách đơn giản nhất là tạo một liên kết tới trang web của họ. Chẳng hạn theme Wordpress gốc của trang web này do ericulous.com thiết kế, dù có chỉnh sửa khá nhiều tôi vẫn giữ liên kết tham chiếu tới họ vì đó là lý do duy nhất họ bỏ công sức làm ra và miễn phí sử dụng theme này.

Nói rộng ra là việc sử dụng các phần mềm mã mở (open source). Mã nguồn mở là một trong những nền tảng lớn tạo tiền đề cho việc phát triển web hiện đại. Bạn hoàn toàn có thể sử dụng miễn phí 100% LAMP để tạo nên các ứng dụng web 2.0 lớn nhất, phức tạp nhất (mà Facebook là ví dụ điển hình). Tuy nhiên đây là vài điều bạn có thể làm và không nên làm khi sử dụng mã nguồn mở:

1. Bạn có thể hoàn toàn lấy mã nguồn và biên dịch theo ý muốn. Ví dụ, bạn có thể biên dịch máy chủ web Apache với các Mod bạn thích để đạt hiệu năng tối đa hay biên dịch MySQL cho mục đích riêng biệt (miễn là bạn biết chắc mình đang làm gì ). Tuy nhiên bạn không thể tuyên bố bản biên dịch đó là sản phẩm mới của mình.
2. Bạn có thể sửa source code theo ý của mình nhưng đừng “quên” công bố phần sửa đổi nếu giấy phép sử dụng yêu cầu như vậy.
3. Bạn có thể thoải mái phân phối lại các thư viện mã nguồn mở trong sản phẩm của mình miễn là bạn giữ nguyên xuất xứ, đóng gói kèm theo giấy phép sử dụng và sản phẩm của bạn tuân thủ những yêu cầu mà (các) giấy phép này đặt ra nếu có.
4. Với một số giấy phép rộng rãi nhất, đặc biệt là các thư viện Ajax - JavaScript, bạn có thể obfuscate, nén lại bằng các công cụ riêng nhưng đừng quên kèm phần tham chiếu gốc gác vào các file này.

Để tránh các rắc rối khi sử dụng mã nguồn mở cách tốt nhất là bạn nên công khai minh bạch tối đa những gì bạn đang sử dụng. Thậm chí, bạn sẽ đóng góp rất nhiều cho cộng đồng nếu viết về kinh nghiệm sử dụng và các vấn đề gặp phải khi dùng các sản phẩm này. Bạn sẽ thấy rằng đây là nguyên tắc WIN-WIN — tất cả cùng có lợi mà các đồng nghiệp phương Tây đã tuân thủ một cách tự giác và thích thú.

“Don’t be evil” với chúng ta trước hết là đừng cố che giấu những gì mình đang sử dụng và nhận thành quả của người khác làm của mình. Nếu không chỉ trong tích tắc uy tín của bạn và công ty bạn sẽ tan thành mây khói. Xin hãy nhớ câu: Mua danh ba vạn, bán danh ba đồng!

Tim O’Reilly vừa đưa ra đánh giá những cuốn sách (về IT) đáng chú ý nhất trong năm 2007 của NXB mang tên ông. Chúng ta hãy điểm qua danh sánh này:

1. Mac OS X Leopard: The Missing Manual: chỉ trong vài ngày từ lúc phát hành cuốn sách này đã bán được 50.000 ngàn bản. Theo Tim, tính đến quí 4 năm 2007 thị trường sách về HĐH Mac đã bằng 60% sách viết về Windows. Đây là dấu hiệu rõ ràng về sự trỗi dậy của Mac.
2. iPhone: The Missing Manual. Lần đầu tiên có một cuốn sách viết về ĐTDĐ trở thành bestseller. Có lẽ kỷ nguyên PC sắp kết thúc thật rồi?
3. Essential ActionScript 3.0 và Programming Flex 2. Có vẻ Flash đang trở về thời hoàng kim trong khi sách về Ajax không còn hot như năm 2006.
4. JavaScript: The Definitive Guide: Đây vẫn là cuốn bán chạy nhất trong năm. Trong khi các ngôn ngữ kịch bản phía server như PHP, Ruby, Python… đang tranh giành địa vị quyết liệt thì JavaScript và người anh em họ gần ActionScript gần như độc quyền ở phía client.
5. RESTful Web Services Bằng cách tiếp cận đơn giản và thực dụng RESTful đang đẩy các kiến trúc phức tạp của SOAP, UDDI… ra ngoài trung tâm của “cuộc chơi” web service.
6. Beautiful Code là tập hợp các bài luận của những lập trình viên kỳ cựu về cách họ giải quyết các vấn đề “búa tạ”, rất đáng đọc. Đây là cuốn bestseller thứ 9 trong năm.
7. Programming Collective Intelligence: cuốn sách nói về cốt lõi của Web 2.0.
8. Programming WCF Services Có thể bạn không biết WFC là gì nếu không phải là fan của Microsoft (nó là Windows Communications Foundation, trình bày cách xây dựng các ứng dụng SOA trên Windows). Cuốn này trong số các sách bán chạy nhất chứng tỏ trong SOA công nghệ của Microsoft vẫn có vị trí đáng kể.
9. Learning Python là cuốn sách về lập trình “hot” nhất trong những tuần cuối cùng của năm 2007. Có lẽ 2008 là năm của Python chăng?

Trong số này tôi đã đọc JavaScript: The Definitive Guide và RESTful Web Services và sẽ nghiên cứu thêm về Python trong năm nay. Còn trong năm qua bạn thích những cuốn sách nào nhất?