Nếu bạn hỏi tôi sản phẩm nào của Google mang tính đột phá nhất sau Google Search thì tôi sẽ không ngần ngại trả lời rằng, đó là… GMail. Tất nhiên, Google không tạo nên một e-mail protocol mới mà chỉ làm một cuộc cách mạng “nho nhỏ” về khái niệm inbox mà mọi người từng tưởng rằng Outlook là tiêu chuẩn vĩnh viễn.

GMail cho thấy trình độ kỹ thuật (cao) của Google trong lĩnh vực web: một sản phẩm thuần Ajax, cực kỳ nhanh và dễ sử dụng. Giống như iPhone trong những ngày đầu tiên, nó làm cho các sản phẩm cùng loại bỗng trở nên lạc hậu, xấu xí. Nó đặt ra những tiêu chuẩn mà các đối thủ phải mất nhiều năm mới bắt kịp. Có thể bạn không đồng ý với nhận định của tôi, nhưng hơn 170 triệu tài khoản GMail có lẽ là những minh chứng thuyết phục nhất.

Google đã có nhiều thử nghiệm với GMail như đưa chat và các tính năng  nhỏ  vào tài khoản mail của người dùng nhưng Buzz là cái làm tốn nhiều giấy mực của giới truyền thông nhất trong những ngày gần đây vì nó là cả một mạng xã hội.

Có thể nói Google Buzz là sự kết hợp của Twitter và Facebook, tận dụng các quan hệ sẵn có trong hộp mail của người dùng để tạo các mối liên kết. Bỏ qua các chuyện om xòm về bảo mật thông tin cá nhân mà Google đã hơi quá tay để lộ khi tạo các mối quan hệ “mặc định” lúc ra mắt sản phẩm, nhìn chung người dùng cảm thấy khá hài lòng vì tự nhiên có một mạng xã hội mà (gần như) không-phải-làm-gì-cả.

Được hưởng lợi từ các tài khoản có sẵn (có phần giống như Zing Me), sẽ không có gì ngạc nhiên nếu số người dùng Buzz tăng lên nhanh chóng và có thể vượt Twitter trong một ngày không xa. Nhiều người tin rằng với Buzz, Google sẽ thay đổi cuộc chơi mạng xã hội và nhanh chóng giành ưu thế so với các mạng khác. Dù vậy, tôi không cho rằng đây là một “siêu phẩm” của Google và dưới đây là hai lý do chính:

Thứ nhất, Buzz không tạo nên một cuộc cách mạng về phương thức giao tiếp như cách Facebook và Twitter đã làm. Google không có nhiều thành tích về mạng xã hội và Buzz cũng giống như một sản phẩm me-too, vay mượn kiểu Follower/Following của Twitter và kiểu Status – Comment của Facebook (tất nhiên, với một số cải tiến). Đồng ý rằng vài cải tiến khá là hữu ích và thú vị, nhưng nó chưa đủ để tạo nên một cuộc lật đổ.

Thứ hai, Buzz bị giới hạn bởi chính GMail. Ý tưởng biến hộp thư của bạn thành một mạng xã hội không phải là mới, ít nhất tôi đã từng nghe ý tưởng này từ Yahoo cách đây vài năm khi Yang còn tại vị. Vấn đề là những người bạn thường xuyên e-mail chưa chắc đã là những người bạn muốn kết nối vì bản chất của e-mail là riêng tư đối lập với mạng XH là mở. Ngoài ra, giả sử 100% số người dùng GMail sử dụng Buzz (con số quá lạc quan, thực tế 30% đã là rất thành công) thì Google cũng còn lâu mới thách thức được Facebook về lượng người dùng.

Về mặt kỹ thuật, nấp dưới bóng GMail, việc cải tiến, nâng cấp Buzz sẽ khó khăn hơn nhiều so với Facebook nên khó có thể bắt kịp Facebook về khả năng thay đổi hay tạo các tính năng phức tạp hơn. Tôi cho rằng sẽ còn nhiều vấn đề mà Google phải đối mặt khi để Buzz bên trong GMail.

Cũng xin nói thêm, Buzz là một sản phẩm mà theo Google nói được phát triển từ yêu cầu bên trong công ty muốn có một công cụ giao tiếp mang tính xã hội hơn mà không phải dùng tới Facebook hay Twitter. Vì thế, Buzz không phải là sản phẩm được làm theo nhu cầu đại chúng. Nhìn cách thiết kế của Buzz chúng ta dễ dàng thấy được nó làm cho geek, đặc biệt khi nó đi theo mô hình follower/following của Twitter — một mô hình mà phần lớn các bạn đọc blog này thấy rất dễ hiểu nhưng lại khá rối rắm với những người dùng thông thường (một trong những lý do chính mà Twitter không phát triển nhanh như mong đợi). Không ngạc nhiên khi Google muốn đưa Buzz vào môi trường Enterprise như một phần của Google Apps vì mạng này có vẻ rất hợp với các nhóm làm việc hay trong nội bộ công ty nơi địa chỉ hộp thư toàn là các đồng nghiệp và mọi thắc mắc đều có phòng IT hay bạn cùng phòng trợ giúp. Nhưng thế giới bên ngoài lại là một câu chuyện hoàn toàn khác.

Vậy ai sẽ là nạn nhân trực tiếp nhất của Google Buzz? Có lẽ Twitter sẽ bị ít nhiều tổn thất, còn Facebook sẽ vẫn vững như thành đồng vì Buzz không đụng vào được những core value của mạng này. Vậy liệu Buzz sẽ là mạng XH cuối cùng? Không, ít nhất là ở Việt Nam

Chắc các bạn đã nghe về một mạng XH mà VTC đang thực hiện? Vâng, sẽ là không công bằng khi nói về một sản phẩm chưa ra đời và cũng không có thông tin chắc chắn nào về nó. Nhưng nếu bạn cũng muốn xây dựng một mạng xã hội thì tôi mong nó sẽ có vài điểm sau:

1. Nó là sự cách tân về phương thức giao tiếp. Hãy quên việc clone Facebook, hay Twitter đi vì người dùng nói chung là rất “ương bướng”, họ chẳng đời nào bỏ cái “đang chạy tốt” lấy cái nhìn giống như cũ mà chưa biết chất lượng ra sao. Họ chỉ dùng mạng của bạn khi họ cảm thấy nó cho họ cách giao tiếp tốt hơn (hay ít ra là khác hơn) so với những cái đã có.
2. Bạn cần có một “triết lý” rõ ràng và xuyên suốt về cái bạn sẽ làm như ai là đối tượng, cái gì là trung tâm của mạng. Nếu không sản phẩm của bạn sẽ là một đống các “features” cóp nhặt từ nhiều nguồn và hậu quả là bạn sẽ có một sản phẩm rối rắm, không có gì nổi bật, hay tệ hơn, không có gì khác biệt.
3. Bạn phải thiết kế vì người dùng, những người mà giới IT cho là “stupid” (trong câu nói nổi tiếng “user is stupid”). Nhưng không may họ mới là khách hàng thực sự trung thành của bạn trong khi giới geek sẽ đăng ký và dùng thử mọi thứ nhưng cũng sẽ biến mất nhanh như khi xuất hiện. Đơn giản, dễ hiểu nên là tiêu chí hàng đầu trong thiết kế (nhưng không có nghĩa là sơ sài, qua loa).

Nói thì dễ, làm mới khó — Đúng, nhưng đó dường như là cách tốt nhất để bạn thành công mà không phải “đánh bại Google”, “chôn sống Facebook” hay “tiêu diệt Twitter”. Câu hỏi là tại sao bạn lại muốn làm một mạng XH mà chỉ người Việt Nam mới dùng thay vì làm một cái cả thế giới muốn dùng?

Sự kết thúc của Y!360 không bất ngờ nhưng điều bất ngờ là đó lại không phải là cơ hội cho các mạng cùng kiểu khác, ngược lại nó là tiếng chuông báo hiệu sự kết thúc của một hình thái mạng XH tại Việt Nam.

Chậm trễ hơn, nhưng cơn lốc Facebook đang “hoành hành” khắp các châu lục, cuối cùng cũng bắt đầu cuộc càn quét vào Việt Nam. Người dùng nhanh chóng nghiền mạng XH này và phụ nữ lại có vẻ là những người tích cực nhất. Không rườm rà, không nhiều màu sắc lòe loẹt, Facebook chinh phục người dùng vì các mối liên kết. Vợ tôi, người chỉ bắt đầu dùng Facebook khi mọi hy vọng cứu vãn cái blog tại Y!360 hoàn toàn tắt hẳn, nhanh chóng tìm ra điều thú vị từ cái giao diện thoạt nhìn có vẻ nhàm chán của Facebook. Sau khi liên kết với các đồng nghiệp, bạn bè thân và nhận/viết những comments đầu tiên, người dùng sẽ hiểu ngay được giá trị của các mối liên kết trên mạng XH này. Tất nhiên không thể không kể đến sức hấp dẫn của các quiz và game trên Facebook với người dùng Việt Nam. Sau vài tháng, số thành viên Facebook của Việt Nam đã lên tới hơn một triệu người.

Bạn có Facebook chưa?

Nhưng Việt Nam là đất nước của những điều bất ngờ, Facebook đột nhiên gặp trục trặc và người ta đoán rằng nó đã bị chặn lại sau tuyên bố của một phát ngôn viên chính phủ. Việc chặn Facebook sẽ khiến người dùng Việt Nam phải gánh chịu một thiệt thòi lớn vì Facebook còn hơn một mạng XH, nó là một trường đại học trên mạng.

Câu chuyện phát triển của Facebook ở Việt Nam khá là ngoạn mục nhưng vẫn không thể sánh bằng Zing Me, mạng xã hội mới ra mắt của VinaGame. Tôi nhớ tới buổi trò chuyện với anh Vương Quang Khải cách đây vài năm khi trang Zing.vn chỉ mới ra đời. Tôi có hỏi vì sao anh lại làm web trong khi VinaGame là một công ty chuyên về game tại thời điểm đó. Anh Khải trả lời rằng vì những người (lãnh đạo) ở VinaGame có một ước mơ. Tôi tin rằng đó không phải là một ước mơ tầm thường.

Trang Zing hôm nay đã trở thành một trong những trang web có lượng truy cập nhiều nhất Việt Nam (thực tế là trang web nội địa có lượng truy cập nhiều nhất, theo Alexa.) Tuy thành công về lựợng truy cập không đi kèm với thành công về doanh thu, nó tạo nên uy thế cho một công ty Internet hàng đầu Việt Nam và góp phần không nhỏ trong việc định giá VinaGame lên tới gần nửa tỷ USD (nếu những đồn đãi tôi nghe được là chính xác, nhưng đây sẽ không phải là con số viễn tưởng nếu VinaGame lên sàn.)

Hầu hết mọi người đều ngạc nhiên khi Zing Me công bố có 1 triệu đăng ký hoạt động ngay trong tháng đầu tiên và càng ngạc nhiên hơn khi nó có hơn 3 triệu đăng ký hôm nay (chính xác là 3.746.550 vào ngày 30/11/2009). Nhiều người cho rằng anh Khải đã phóng đại con số bằng cách convert người dùng của VinaGame sang mạng này. Tôi không cho rằng như vậy. Có hai lý do để Zing Me có nhiều đăng ký hoạt động thực sự:

1. Việc convert là có thực nhưng với điều kiện bạn chủ động làm việc đó. Lưu ý rằng VinaGame có 20 triệu đăng ký nên việc có 3 hay 4 triệu đăng ký vào Zing Me cũng không phải là quá nhiều. Nhưng cũng phải nói thêm 20 triệu đăng ký của VinaGame không đồng nghĩa có 20 triệu người dùng mà thường một người có nhiều tài khoản (tôi nghe nói các “cao thủ võ lâm” có đến hàng trăm tài khoản không phải là chuyện hiếm.) Tương tự, Zing Me có 3 triệu đăng ký hoạt động có thể không đồng nghĩa với việc có 3 triệu người dùng riêng biệt.
2. Zing Me không nhắm vào các người dùng “đại học” (như mục đích ban đầu của Facebook) nhưng lại biết khai thác những điểm hấp dẫn nhất của Facebook với người dùng thông thường của Việt Nam như các quiz, quà tặng và đặc biệt là các game nông trại. Người dùng phần nhiều thuộc lứa teen của VinaGame sẽ cảm thấy rất thú vị với các trò chơi này và gắn bó với Zing Me.

"Nông trại vui vẻ" sẽ mang lại nhiều điều "vui vẻ" cho Zing Me?

Dù như thế nào hơn 3 triệu tài khoản hoạt động vẫn là một con số rất ấn tượng. Ấn tượng hơn là nó sẽ giải được bài toán doanh thu từ web cho VinaGame. Mặc dù Zing.vn là trang web có thứ hạng cao, doanh thu từ quảng cáo của nó lại thua xa VNExpress (theo công bố mới đây Zing có doanh thu là 1 triệu USD so với 7 triệu USD của VNExpress từ quảng cáo trực tuyến — có thể thấy rõ sự chênh lệch về số lượng quảng cáo gắn trên hai trang này.) Điều này khá dễ hiểu vì “khách hàng” của Zing.vn chủ yếu là tuổi teen, một phân khúc mà những người làm quảng cáo đều không mấy mặn mà trừ một vài nhãn hiệu cần gây dựng lòng trung thành sớm như Kotex, LipIce hay Pond.

Trái lại doanh thu của Zing Me sẽ không quá phụ thuộc vào quảng cáo mà đa dạng hơn nhiều, đặc biệt là từ đầu tư của người dùng cho các trò chơi và vật phẩm ảo. Điểm khác biệt của Zing Me là trong khi doanh thu từ các trò chơi và vật phẩm ảo của Facebook phần lớn về tay các bên thứ ba, những công ty làm ứng dụng trên Facebook, thì Zing Me sẽ hưởng gần như trọn số tiền thu được (Update: Zing Me sẽ chia sẻ lợi nhuận với các bên thứ 3, nhưng không giao phó hoàn toàn như kiểu Facebook). Điều này sẽ tạo đà cho Zing Me tiếp tục phát triển nhanh hơn và tôi tin rằng Zing Me sẽ thay đổi cuộc chơi web vốn xoanh quanh “news”  (đủ loại) tại Việt Nam cũng như cách mà Facebook đang thay đổi thế giới web vốn xoay quanh “search” mà Google ở thế thượng phong.

Tôi đảm bảo sẽ không nhướn mày nếu một ngày nào đó VinaGame công bố doanh thu từ web lớn hơn mảng game online truyền thống và khi đó các công ty không tham gia hay từ bỏ sớm cuộc chơi mạng XH có lẽ sẽ phải hối tiếc.

Điểm hay nhất của Twitter là nó giới hạn bạn trong 140 ký tự (bắt chước chuẩn SMS) nên các thông điệp bạn gởi đi phải rất cô đọng; nó chấm dứt việc gởi các thông điệp dài dòng vô nghĩa. Các link bạn gởi cũng được tự động thu ngắn lại dưới dạng http://tinyurl.com/xxxx.

Twitter cho phép bạn “follow” (đi theo) những người mà bạn quan tâm cũng như cho phép những người quan tâm tới các thông điệp của bạn “follow” bạn (những người này được gọi là follower). Bạn sẽ đọc được thông điệp từ những người bạn “follow” và ngược lại những người “follow” bạn thì có thể đọc các tin bạn phổ biến.

Xuất phát từ những ý tưởng đơn giản như vậy, Twitter một dịch vụ Web 2.0 mới được ra mắt vào cuối năm 2006, đã chinh phục cảm tình của rất nhiều người.  Một số trở nên các con nghiện Twitter thể hiện là họ không ngừng gởi và xem các thông điệp. Dù vậy, không giống như các thông điệp từ các mạng chat, các thông điệp từ Twitter là dạng thụ động và bạn có thể đọc lúc mình muốn hay đơn giản là bỏ qua. Có thể thấy Twitter là một “tiến hóa” của các mạng chat cổ điển.

Hình: CNet.com

Thực ra rất ít khi chúng ta phải vào trang của mình tại Twitter.com trừ phi  để “follow” (hay “block”) ai đó mà hầu hết đều sử dụng các sử dụng các công cụ hỗ trợ (tools). Thông dụng nhất là TwitterFox, một add-on của Firefox, giúp đơn giản hóa việc gởi/nhận tin (xin xem screenshot từ TwitterFox của tôi). Ngoài ra còn có hàng trăm các công cụ khác giúp bạn khai thác mọi khía cạnh của Twitter.

Hãy đăng ký một tài khoản Twitter ngay hôm nay, cài TwitterFox và bắt đầu “follow” bạn bè của mình (Twitter của tôi là http://twitter.com/web2vietnam, bạn chỉ cần vào đó và nhấp nút “Follow” ngay gần trên cùng). Hy vọng bạn cũng sẽ “mê” nó như hàng triệu người khác vì theo tôi nó là một mạng-chat-ít-làm-phiền-bạn-nhất. Xin chia sẻ kinh nghiệm sử dụng của bạn.

Bắt đầu bằng một trang chủ gọn gàng và đầy đủ thông tin, Sirvina sẽ hấp dẫn bạn ngay bằng những khảo sát rất vui về mức tiền mừng đám cưới mà bạn sẵn lòng bỏ ra (hmm, tôi đã bị phàn nàn là keo mà đòi ăn tiệc sang đó ) hay bình bầu câu chuyện nào hay nhất về chứng khoán Việt Nam.

Tất nhiên, dịch vụ này hướng về các cuộc khảo sát nghiêm túc và có chất lượng cao. Sau khi đăng ký rất dễ dàng (thậm chí không cần phải confirm bằng e-mail) bạn có thể bắt đầu tạo khảo sát đầu tiên.

Chúng ta có thể chọn khảo sát miễn phí hoặc có phí. Trong trường hợp thứ nhất bạn sẽ phải chấp nhận xem quảng cáo của nhà tài trợ, ngược lại nếu khảo sát có phí (nên dùng nếu đó là khảo sát nghiêm túc của công ty hay tổ chức) thì sẽ không có quảng cáo (đương nhiên) và bạn còn có cơ hội rút thăm trúng thưởng! Một hướng monetize rất dễ hiểu và phù hợp với loại hình dịch vụ này.

Tiến trình tạo khảo sát được thiết kế tốt theo dạng wizard dẫn dắt bạn từ trang đầu tiên là tạo tiêu đề và mô tả mục đích của cuộc khảo sát. Tiếp đến là các câu hỏi với nhiều dạng như “một trả lời“, “nhiều trả lời”… (bạn có thể nhấp nút “Ví dụ” để xem các dạng câu hỏi sẽ được trình bày thế nào)

Việc tạo các loại câu hỏi kiểu “Có – Không” hay đánh dấu vào một hay nhiều mục có vẻ khá dễ dàng, nhưng với những khảo sát phức tạp hơn như kiểu câu hỏi ma trận thì cần thêm một chút thời gian để tìm hiểu các chức năng cao cấp hơn như chỉnh sửa hay tạo thang đánh giá, xem trước… Đây là một câu hỏi khảo sát mà tôi đã tạo ra.

Còn đây là khi xem thử:

Tỉ mỉ hơn bạn có thể gán hình ảnh cho từng mục như logo của Y!360 phía dưới mục Yahoo!360. Ngoài ra ở phần “Tùy chọn nâng cao” bạn có thể đưa ra các rằng buộc như người tham gia phải trả lời tối thiểu một hay tất cả các mục.

Cuối cùng, bạn sẽ được chọn một mẫu template cho bảng câu hỏi, chọn việc có hiển thị thanh tiến độ hay không, ví trí của nó… và nhiều tùy chọn khác rất hữu ích cho một cuộc khảo sát mà tôi sẽ dành cho bạn tự khám phá.

Tóm lại, dù đang trong giai đoan Beta, tôi rất ấn tượng về mức độ hoàn thiện của Sirvina. Ứng dụng khảo sát trực tuyến là một dạng ứng dụng phức tạp (và đặc biệt khó trong môi trường web) với rất nhiều rằng buộc mà chỉ những người đã từng tham gia thiết kế các phần mềm tương tự hay có sự tìm hiểu sâu sắc mới bao quát hết được. Những gì Sirvina làm được chứng tỏ họ đã có những đầu tư nghiêm túc và bài bản. Tôi thực sự thích những ứng dụng như thế.

Các công ty FMCG hàng năm bỏ ra nhiều tỷ đồng để quảng cáo trên các tạp chí dành cho phụ nữ vì họ mới chính là người ra quyết định mua sắm phần lớn những thứ dùng hàng ngày trong gia đình. Ngoài ra phụ nữ cũng gắn với trẻ con, những hoàng tử, công chúa của tiêu dùng!

Ấn tượng đầu tiên với PhunuNet là một trang tin thuần túy trên một tone màu hồng (có lẽ với giả định là phụ nữ luôn nhìn đời bằng màu hồng ). Bóng dáng của một mạng xã hội chỉ thấy ở các các phần “Hỏi Đáp”, Blog và Video. Đi qua vài trang, có thể thấy đây là một portal chưa hoàn chỉnh về thiết kế, layout đơn điệu và nhiều trang bị xô lệch khi xem trên Firefox. Vì ôm đồm quá nhiều thứ và không được đầu tư kỹ lưỡng nên tôi nhận thấy chẳng chức năng nào thực sự được chau chuốt để đạt chuẩn mực về thiết kế cũng như hoàn hảo về chức năng. Nếu lấy chuẩn thiết kế của iVillage thì PhunuNet còn phải đi một chặng đường dài mới đạt tới. Hiện tại traffic của trang web này vẫn ở mức khá thấp (Alexa: 220.435) chứng tỏ chưa có nhiều người đọc và thành viên.

Theo một nguồn tin khá chính xác, quĩ IDG đã chấp nhận đầu tư vào một mạng dành cho phụ nữ do một số Việt Kiều có bề dày kinh nghiện trong lĩnh vực này thành lập nhưng tôi không rõ có liên quan tới PhunuNet hay không?

Một nguồn tin khác cho biết, Sun Flower Media, công ty đứng sau các tạp chí dành cho phụ nữ có số lượng ấn bản hàng đầu tại Việt Nam như Tiếp Thị & Gia Đình, Phong Cách cũng đang có kế hoạch cho một mạng xã hội dành cho phụ nữ. Với lợi thế nhiều năm lăn lộn với “chị em chúng mình” qua các ấn phẩm có tên tuổi, SFM sẽ là một đối thủ tiềm năng đáng gờm cho bất kỳ mạng nào nhắm tới phụ nữ.

+ ZoomBan: Tôi đã nhắc tới mạng xã hội mới đang ở giai đoạn closed beta này trong bài viết trước và cũng đã được mời dùng thử. Nhìn chung tôi có ấn tượng tốt về những gì VC làm được và hy vọng sẽ có một bài review kỹ riêng về ZoomBan trong vài ngày tới.

+ LinkHay: Đây là một Digg-clone. Theo tôi được biết nhóm làm GoodVietnam DOT com đã đầu quân cho VC Corp và chuyển sản phẩm của mình thành LinkHay DOT com. Tuy không có nhiều thay đổi trong giao diện nhưng ứng dụng được làm lại bằng PHP (trên Pligg platform) và host tại Việt Nam nên chạy nhanh hơn hẳn. Tuy nhiên, tôi cảm thấy cách sắp xếp các link còn khá đơn điệu, buồn tẻ. Để cuốn hút người dùng vào cuộc chơi có lẽ nhóm phát triển nên suy nghĩ lại về bố trí giao diện để có thêm màu sắc và hình ảnh.

+ BNok: Cũng là một ứng dụng đang trong giai đoạn phát triển nhưng bạn có thể xem các blog demo ở đó. Đây là mạng dành riêng cho các blogger chuyên nghiệp làm trên nền Wordpress MU. BNok sẽ tập chung vào các phần bình luận và đối thoại giữa blogger và người đọc cũng như giữa các người đọc với nhau. Phiên bản hiện tại còn chưa hoàn chỉnh cả về UI lẫn chức năng nên có thể gây thất vọng với bạn nhưng VC Corp hứa hẹn phiên bản hoàn chỉnh sẽ có nhiều chức năng “xã hội” tinh tế mà không phải blog nào cũng cung cấp được. Chúng ta sẽ phải chờ xem.

Đây là bước tiếp theo trong việc mở rộng “vùng phủ sóng” các ứng dụng web của VC Corp. Tôi thường nghĩ rằng họ đang đi quá nhanh nhưng theo tôi VC biết rõ họ đang làm gì và hướng tới mục tiêu nào. Điều đáng nói là FPT (?) và VinaGames sẽ phải làm nhiều việc để bắt kịp VC Corp về tốc độ nếu không muốn bị bỏ lại đằng sau trong cuộc chơi web tại Việt Nam.

Tôi chợt liên tưởng tới Microsoft, một công ty hùng mạnh mà vẫn đang phải ở “chiếu dưới” trong thế giới web vì đã bỏ lỡ các cơ hội của mình. Dù bạn có tiền và có nhiều LTV giỏi thì vẫn chỉ thỏa điều kiện cần chứ chưa thỏa mãn điều kiện đủ để làm ra các killer apps trên Net đó là có được một kiến trúc sư trưởng có triết lý riêng, có trí tưởng tượng và tài năng. Quan trọng hơn họ phải có khả năng gạt bỏ những trò tự đánh bóng để tạo ra các ứng dụng tốt thật sự. Họ phải sống trong không khí của Web 2.0 để cảm nhận từng ngày nhịp đập và hơi thở của nó. Trong web 2.0 không nên bao giờ có sự thỏa hiệp dù chỉ là một pixel màu lạc lõng, một chức năng gây phiền toái cho người dùng.

Vẫn còn nhiều cơ hội trên Net tại Việt Nam, nhưng đoàn tàu VC Corp sẽ chẳng dừng lại chờ đợi ai. Chắc chắn tôi sẽ lắng nghe tiếng còi tiên phong của họ.

Update: LinkHay.com vừa có giao diện mới. How do you think?

1. Mac OS X Leopard: The Missing Manual: chỉ trong vài ngày từ lúc phát hành cuốn sách này đã bán được 50.000 ngàn bản. Theo Tim, tính đến quí 4 năm 2007 thị trường sách về HĐH Mac đã bằng 60% sách viết về Windows. Đây là dấu hiệu rõ ràng về sự trỗi dậy của Mac.
2. iPhone: The Missing Manual. Lần đầu tiên có một cuốn sách viết về ĐTDĐ trở thành bestseller. Có lẽ kỷ nguyên PC sắp kết thúc thật rồi?
3. Essential ActionScript 3.0 và Programming Flex 2. Có vẻ Flash đang trở về thời hoàng kim trong khi sách về Ajax không còn hot như năm 2006.
4. JavaScript: The Definitive Guide: Đây vẫn là cuốn bán chạy nhất trong năm. Trong khi các ngôn ngữ kịch bản phía server như PHP, Ruby, Python… đang tranh giành địa vị quyết liệt thì JavaScript và người anh em họ gần ActionScript gần như độc quyền ở phía client.
5. RESTful Web Services Bằng cách tiếp cận đơn giản và thực dụng RESTful đang đẩy các kiến trúc phức tạp của SOAP, UDDI… ra ngoài trung tâm của “cuộc chơi” web service.
6. Beautiful Code là tập hợp các bài luận của những lập trình viên kỳ cựu về cách họ giải quyết các vấn đề “búa tạ”, rất đáng đọc. Đây là cuốn bestseller thứ 9 trong năm.
7. Programming Collective Intelligence: cuốn sách nói về cốt lõi của Web 2.0.
8. Programming WCF Services Có thể bạn không biết WFC là gì nếu không phải là fan của Microsoft (nó là Windows Communications Foundation, trình bày cách xây dựng các ứng dụng SOA trên Windows). Cuốn này trong số các sách bán chạy nhất chứng tỏ trong SOA công nghệ của Microsoft vẫn có vị trí đáng kể.
9. Learning Python là cuốn sách về lập trình “hot” nhất trong những tuần cuối cùng của năm 2007. Có lẽ 2008 là năm của Python chăng?

Trong số này tôi đã đọc JavaScript: The Definitive Guide và RESTful Web Services và sẽ nghiên cứu thêm về Python trong năm nay. Còn trong năm qua bạn thích những cuốn sách nào nhất?

• 800-Free-411
• Amazon MP3 music store
• Amie Street
• del.icio.us
• Digg
• Firefox
• Flickr
• Gmail
• Google Reader
• Netvibes
• Skype
• TechMeme
• Technorati
• TripIt
• Twitter
• Wordpress
• YouTube
• Zoho

Trong danh sách trên, ngoài một vài cái quá đặc thù và các web nghe nhạc trực tuyến, tôi dùng hầu hết các ứng dụng đã được nhắc tới. Trong số này tôi có vài nhận xét:

1. del.icio.us là site bookmark hàng đầu, tôi đang dùng một plugin của Firefox để giúp bookmark các bài viết ưa thích nhanh hơn. Điều phiền toái duy nhất là cách tag theo từ, chứ không phải cụm từ làm cho danh mục bị phân mảnh và khó tìm được bài lưu trữ. Ngoài ra, nhiều trang web đã biến mất sau một thời gian.

2. Digg chủ yếu để theo dõi các tin nóng. Nhưng đa số là tin “made in USA” nên nhiều khi khá vô bổ.

3. Firefox: Khỏi cần nói, tôi dùng Firefox làm trình duyệt mặc định với hàng chục plugin. Đây chính ứng dụng mà tôi “couldn’t live without”. Tuy nhiên có lẽ do overuse trình duyệt này nên nó chiếm RAM kinh khủng. Disclosure: gần hơn 70% người truy cập vào blog này dùng Firefox.

4. Flickr: Tôi không dùng ứng dụng này nhiều do ít có hứng thú chụp hình, chủ yếu để lưu trữ hình của gia đình.

5. Gmail: Sure, đây là ứng dụng mail cách mạng.

6. Google Reader: Tôi không khoái trình đọc RSS này lắm vì nó hơi thô sơ. Tôi dùng FeedReady!

7. Netvibes: Tôi là fan của Netvibes, với hàng ngàn plugin đây là trang chủ trên cả tuyệt vời.

8. TechMeme: Trang web nên đọc hàng ngày cho dân sính công nghệ.

9. Technorati: Tôi dùng nó chủ yếu để xem xếp hạng blog.

10. Wordpress: Tất nhiên đây là ứng dụng không thể thiếu vì blog này làm trên Wordpress. Nhiều plugin của Wordpress rất có giá trị nhưng đôi khi phải mất khá nhiều thời gian mới dùng được.

11. YouTube: Quá chậm nếu xem từ Việt Nam. Tôi thích Clip.vn hơn.

12. Zoho: Tôi ít dùng Zoho vì nó hơi chậm so với Google Docs.

Tôi vẫn chưa dùng Twitter, không biết có ứng dụng nào tương tự ở Việt Nam chưa? Còn những ứng dụng 2.0 mà bạn không thể thiếu là gì?

1. Blogger trở thành thế lực truyền thông mới

Về bề nổi các sự kiện liên quan tới Web trong năm 2007 đều ít nhiều liên quan tới các blogger. Có thể kể tới việc blogger cogaidolong bị kiện và vài tờ báo mở chiến dịch bôi bẩn hình ành các blogger. Kết quả là số lượng người đọc blog cogaidolong tăng vọt và người ta tìm tới các blog như kênh thông tin phản biện. Các ví dụ về báo chí đối đầu với các blogger tại các nước khác bao giờ cũng cùng một kịch bản là số lượng người đọc báo truyền thống giảm đi và đọc blog tăng lên, ở Việt Nam cũng không phải là ngoại lệ.

Tiếp đến là vụ scandal “Nhật Ký Vàng Anh”: video sex của nhân vật chính Hoàng Thùy Linh lan truyền với tốc độ Internet và các blogger bước vào một cuộc tranh luận qui mô với vô số bài viết về đời tư, lối sống của một bộ phận thanh niên con ông cháu cha. Không có kênh thông tin nào làm tốt hơn việc này (mặc dù cá nhân tôi rất ít khi đọc các bài viết về đời tư người khác.)

Cuối cùng là cuộc phát động yêu nước khi “người bạn lớn” Trung Quốc thành lập TP Tam Sa trên hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa của chúng ta. Đây là sự kiện có tác động sâu sắc nhất tới nhận thức của thanh niên về tình yêu tổ quốc và trách nhiệm của mỗi người trong việc chấn hưng đất nước để có thể đối đầu với các cường quốc đầy dã tâm.

Hơn một triệu blogger quả thực đã trở thành thế lực truyền thông mới tại Việt Nam.

2. Dịch vụ web 2.0 bùng nổ

Có thể nói năm 2006 là năm thai nghén và chuẩn bị cho sự bùng nổ các dịch vụ web 2.0 tại Việt Nam trong năm 2007. Nếu như năm 2006 chỉ có lác đác một vài website thể hiện ý tưởng 2.0 một cách sơ sài thì năm 2007 các trang web 2.0 đã có thể thách thức các trang web truyền thống cả về mặt nội dung lẫn sức thu hút. Chúng ta đã có những dịch vụ web có thể thay thế được YouTube, MySpace – Yahoo!360 hay LinkedIn như Clip.vn, YoBanBe, CyWorld, CyVee và nhiều dịch vụ web đặc thù khác phục vụ rất tốt cho nhu cầu chia sẻ thông tin, làm việc và giải trí của riêng người Việt. Sân chơi web 2.0 Việt Nam không những trở nên sôi động mà cũng rất cạnh tranh vì hầu như không có dịch vụ nào là “một mình một chợ”.

3. Yahoo đe dọa đóng cửa Yahoo!360

Sau khi thừa nhận sự thất bại của mạng xã hội 360⁰ của mình trước các Facebook, MySpace, Yahoo quyết định sẽ đóng cửa mạng này vào đầu năm 2008 và gây ra cú sốc với người dùng Việt Nam vốn phần lớn tập chung vào nền tảng của Yahoo. Cho đến giờ này Yahoo vẫn tỏ ra khá lúng túng về cách giải quyết “hậu quả” của việc đóng cửa này trong khi chưa có dịch vụ thay thế. Các mạng xã hội và dịch vụ blog của Việt Nam đang tranh thủ cơ hội để hút người dùng qua. Tuy nhiên, sự chuyển dịch này có thể sẽ làm cho nền tảng blog kém hấp dẫn hơn do bị phân mảnh và nhiều người sẽ không chọn các blog Việt Nam để tránh bị kiểm duyệt các phát biểu của mình.

4. Các mạng xã hội cạnh tranh quyết liệt

Năm 2007 chứng kiến sự ra đời của một loạt các mạng xã hội tại Việt Nam như YoBanBe, CyWorld, CyVee, FaceViet, TamTay, GuongMat, Blog Cafe… Các mạng này đang phải cạnh tranh gay gắt để thu hút đăng ký trong bối cảnh hầu hết người dùng mạng xã hội đầu tư thời gian vào Yahoo!360. Liệu năm 2008 có thể sẽ chứng kiến sự bứt phá của các mạng xã hội Việt Nam với sự tham gia của các đại gia như FPT, VC Corp?

5. Các quĩ đầu tư hướng vào web 2.0

Quĩ đầu tư mạo hiểm IDG — IDG Ventures — đã đặc biệt chú ý tới các dịch vụ web 2.0 thông qua việc đầu tư vào một loạt các công ty dot-com thế hệ mới như Vega (Clip.vn), VC Corp, Cyworld, CyVee, DiaDiem… Đây là một động lực lớn cho web 2.0 Việt Nam. Các quĩ đầu tư khác như DFJ VinaCapital, FPT Capital cũng bắt đầu để mắt tới các web 2.0 hứa hẹn một năm 2008 sôi động phía trước.

6. Internet Việt Nam bước vào năm thứ 10

Internet Việt Nam đã bước vào năm thứ 10 với sự phát triển nhanh chóng về lượng. Có thể thấy Internet đã len lỏi vào tất cả hang cùng ngõ hẻm và tới hầu hết các thành phần dân cư. Nhưng về mặt chất, người ta vẫn dùng Internet như phương tiện truyền thông hơn là phương tiện làm việc, giao tiếp. Dù vậy có thể hy vọng sự thay đổi về lượng sẽ nhanh chóng dẫn tới sự thay đổi về chất trong những năm sắp tới.

7. VC Corp tiến nhanh

Sau khi đưa ra dịch vụ tìm kiếm theo chủ đề (vertical search) BaamBoo, VC Corp đã tiếp tục đưa ra một loạt dịch vụ khác trên nhiều mảng thị trường khác nhau như RongBay, SanNhac… và sẽ tiếp tục đưa ra các dịch vụ web khác trong năm nay. Với tham vọng lớn, đội ngũ phát triển nhiều nhiệt huyết và được đâu tư tốt, VC Corp đang tiến rất nhanh trong Web 2.0 nhưng có lẽ là quá nhanh chăng?

8. VinaGame theo đuổi chiến lược Zing

VinaGame thoát ra khỏi lớp áo của một nhà cung cấp game online và buớc sâu vào địa hạt web với chiến lược Zing bao gồm Zing Chat, Zing Portal và Zing MP3. Đây có phải là sự chuyển hướng chiến lược của công ty sau khi có những thành công nhất định với mạng YoBanBe hay chỉ nhằm thay đổi hình ảnh với các nhà đầu tư trước vụ IPO sắp tới?

9. FPT 2.0

Người khổng lồ FPT có vẻ đã phần nào hiểu được tầm quan trọng của web 2.0 cả về nội dung lẫn tinh thần khi tuyên bố tiến vào lãnh địa này bằng chiến lược FPT 2.0: tái cấu trúc FPT Software và đầu tư vào web 2.0. Với một công ty chưa thực sự chứng tỏ được nhiều so với tầm cỡ của mình trong software nói chung và các dịch vụ web nói riêng thì đây quả là một chiến lược tham vọng. Tuy nhiên thành công trong web 2.0 phụ thuộc vào hai yếu tố là khả năng thay đổi và tốc độ tiếp cận vấn đề — câu hỏi vẫn là liệu FPT có đủ nhân tài và quyết tâm làm việc này hay nó sẽ chỉ là một buzzword?

10. Web 2.0 Việt Nam Blog chuyển qua domain riêng

Tất nhiên là tôi đang nói đùa , xin các bạn bổ xung các sự kiện khác mà theo các bạn là đáng chú ý nhất trong năm qua.

Happy New Year!

Hady Mirza (Singapore) -Thần tượng âm nhạc Châu Á đầu tiên (hình từ channelnewsasia.com)

Việc này bắt đầu từ bài viết “Vietnam Idol: Ca nhạc 2.0?” trên blog này, sau đó nhân viên của TheAsianIdol.tv, cô Natasha, đề nghị tôi theo dõi và bình luận sự kiện này trên trang web chính thức của họ. Lúc đầu tôi cũng không muốn tham gia vì bài viết của tôi chỉ dùng sự kiện Vietnam Idol để minh chứng cho những nhận định của mình về sức mạnh của khán giả ca nhạc nói riêng và “user” nói chung trong web 2.0, nhưng sau đó tôi nhận lời vì muốn có trải nghiệm trên một lĩnh vực khác.

Nói vậy nhưng cũng chằng có gì to tát, thông tín viên là người có chức năng nghe ngóng tin tức và bình luận về một sự kiện/lĩnh vực nào đó. Có lẽ cuộc thi Idol dành cho dân amateur nên họ lại cần những thông tín viên tay ngang như tôi chăng? (các bạn có thể xem các tin tôi post lên ở đây).

Cuộc thi Asian Idol lần đầu tiên này qui tụ các “thần tượng âm nhạc” từ 6 nước Châu Á, đó là Mike (Indonesia — nước chủ nhà), Jaclyn Victor (Malaysia), Hady Mirza (Singapore), Mau Marcelo (Philippines), Abhijeet Sawant (Ấn Độ) và Phương Vy của Việt Nam. Đây chưa hẳn là một sự kiện được tổ chức hoàn hảo xét về mức độ thu hút quan tâm của khán giả nhưng cũng là một sự kiện gây tiếng vang xét về góc độ tạo nên một cuộc giao lưu văn hóa trong thời toàn cầu hóa. Vậy chúng ta nhận thấy điều gì từ sự kiện này?

1. Khi tham gia cuộc chơi này các ca sĩ thường chọn hát bằng tiếng Anh mặc dù với một số Idol tiếng Anh không phải là thế mạnh của họ, ngay cả với Abhijeet Sawant của Ấn Độ (ngạc nhiên chưa).

2. Phong cách biểu diễn và các kiểu “luyến láy” của các ca sĩ là khá giống nhau bắt chước các ca sĩ nổi tiếng của Mỹ (nhận định của nhạc sỹ Hà Dũng).

3. Các quốc gia nói tiếng Anh như ngôn ngữ chính có lợi thế hơn các quốc gia khác trong giao lưu và thể hiện. Chính điều này khiến Phương Vy mất điểm (một người bạn Singapore mới nói với tôi rằng anh gần như không thể nghe được từ nào khi Sui Black và Phương Vy hát bài “I love Rock & Roll” trong đêm trao giải, nguyên văn: I couldn’t understand a single word that came out of their mouth ).

4. Việc bầu chọn thường không xuất phát từ sự đánh giá công tâm mà nặng về tính “dân tộc” và tính “chiến thuật”.

Việc Hady của Singapore trở thành thần tượng âm nhạc châu Á nằm ngoài dự đoán của tất cả các chuyên gia. Hầu hết đều cho rằng Idol nước chủ nhà Mike, người có lợi thế “sân nhà” hoặc Mau Marcelo của Philippines, người có giọng ca tốt nhất, sẽ là Asian Idol. Nhưng với bản thân tôi thì việc Hady giành chiến thắng không có gì quá bất ngờ.

• Thứ nhất, người chiến thắng trong cuộc thi Idol rất có thể không phải là người hát hay nhất vì khán giả tuy thưởng thức giọng ca của họ nhưng lại giành phiếu bầu cho người họ có cảm tình nhất. Trong các Idol, Hady được giới truyền thông rất ưu ái vì anh ta có dung mạo “dễ thương” hợp với sở thích của các fan nữ.

• Thứ hai, vì mọi người khi bầu chọn đều tối ưu hóa khả năng chiến thắng cho thần tượng nước mình nên có xu hướng chọn người thứ hai tại nước có số dân ít nhất (giống như tôi ). Hady có thể vô tình hưởng lợi từ việc này.

Tóm lại, các bạn đừng bao giờ mong đợi sự công bằng tuyệt đối trong một cuộc thi như Idol, đặc biệt khi có sự cạnh tranh giữa các quốc gia như Asian Idol. Điều đáng tiếc nhất là nhẽ ra Phương Vy nên hát bằng tiếng Việt nếu cảm thấy chưa thể thể hiện bài hát bằng tiếng Anh trọn vẹn. Một bài hát hay không chỉ đòi hỏi sự chuẩn xác về ngôn từ mà còn phải hiểu sâu sắc về sắc thái ngôn ngữ, nó chỉ có được qua quá trình luyện tập lâu dài của ca sĩ thể hiện. Mặc dù đây có thể là một cuộc thi không chuyên nhưng khi bạn ra sân khấu quốc tế thì bạn sẽ cần các cố vấn âm nhạc quốc tế. Hy vọng các Idol sau sẽ có sự chuẩn bị tốt hơn.

Cuối cùng, nếu các bạn chịu khó viết lách thì biết đâu bạn có thể sẽ được mời vào ban giám khảo cuộc thi Hoa Hậu Thế Giới vào một ngày đẹp trời nào đó. Hahaha!