Web 2.0 Vietnam Logo

“Sóng” Mobile

Nhận định, Đánh giá May 29th, 2012


Vào những ngày tháng 3, năm 2012, trong khi cả thế giới đang ồn ào về vụ IPO lịch sử sắp diễn ra trên sàn NASDAQ và nhẩm tính xem sẽ có bao thêm nhiêu tỷ phú xuất hiện thì Mark Zuckerberg có một mối bận tâm khác hẳn: Facebook đang phải đối mặt với một môi trường mà nó không được thiết kế từ đầu để phát triển – môi trường di động. Số người dùng Facebook trên mobile ngày càng tăng và tại thị trường quan trọng nhất là nước Mỹ đã vượt qua số người dùng MXH này trên web trong khi ứng dụng Facebook trên di động vẫn chỉ là một bản thu nhỏ của web, thiếu thốn một loạt những tính năng cốt lõi và, tệ hơn, vẫn chưa tìm ra mô hình kiếm tiền phù hợp nào cho bản này.

Công ty “cộng sinh” của Facebook — Zynga — đã nhanh tay mua lại một công ty game trên mobile với giá gần 200 triệu USD ngay khi ứng dụng thành công nhất của nó “Draw Something” này đạt 10 triệu người dùng trong thời gian ngắn kỷ lục. Một không khí vửa phấn kích, vừa hoảng loạn lan nhanh tại Thung lũng Sillicon và ít người ngạc nhiên khi nghe Facebook mua lại Instagram, ứng dụng chia sẻ ảnh đang có hơn 50 triệu người dùng, với giá nếu vào thời điểm khác có thể sẽ bị coi là “điên rồ”: 1 tỷ USD — số tiền được trả có một công ty chỉ có 13 nhân viên và một ứng dụng duy nhất mới phát triển trong vòng hơn 1 năm.

Thương vụ mua Instagram mang nặng dấu ấn của tỷ phú công nghệ trẻ Mark Zuckerberg, hội đồng quản trị chỉ được thông báo khi thương vụ đã hoàn thành, còn các luật sư thì chờ ngoài cửa để hoàn thành thủ tục trong khi Mark thương thảo với đối tác. Dù vậy, khác với “truyền thống” là giới truyền thông sẽ xông vào “xỉa xói” bất kỳ cái gì Facebook làm, lần này các bình luận đưa ra khá thận trọng vì ngày nay không còn ai dám đánh giá thấp những bước đi của ông chủ Facebook nữa. Instagram chỉ là thương vụ nổi bật nhất trong lĩnh vực mobile, thực ra Facebook đã mua một loạt các công ty di động khác  trong thời gian gần đây như Lightbox, Glancee, TagTile và Karma. Mr. Zuckerberg đã sớm nhận ra rằng mobile vừa là cơ hội, vừa là thách thức lớn với Facebook và nếu không nhanh chân, với tốc độ phát triển người dùng khủng khiếp, có thể một ứng dụng mobile sẽ hoàn toàn thay thế Facebook trong vòng 1 – 2 năm, nhanh hơn nhiều so với bất kỳ “sóng” công nghệ nào từng xảy ra. Việc mua một loạt các công ty chuyên làm mobile không phải là để ngăn chặn hay thủ tiêu những đối thủ tiềm tàn (như một số người tin) mà tôi cho rằng để giúp Facebook có một đội ngũ phát triển hiểu mobile, có tư duy làm mobile — một cách nhìn hoàn toàn khác so với tư duy làm web truyền thống.

Tư duy Mobile

Việc mobile sẽ trở thành môi trường thống trị đã được dự đoán từ lâu, nhưng nó đã không trở thành mối đe dọa lớn với web cho đến khi nó cho người dùng những trải nghiệm khác hẳn. Một ứng dụng trên web có thể được thiết kế để làm việc mà Instagram làm nhưng sẽ chẳng có ý nghĩa gì nếu bạn chỉ chìa mỗi mặt mình cho cái camera trên laptop chụp đi chụp lại. Bạn cũng có thể dùng laptop để check-in vào Foursquare nhưng tất nhiên bạn không bao giờ làm thế khi đã có một con điện thoại nhỏ gọn trong túi của mình và nó lại hơn hẳn con PC trong trường hợp này vì nó có tích hợp sẵn bộ định vị toàn cầu GPS.

Những trường hợp kể trên thì rõ ràng mobile là sát thủ của liên minh PC – Web;  những ứng dụng mobile như Instagram hay FourSquare tung hoành mà không gặp bất kỳ sự kháng cự nào, giới hạn chỉ là khả năng sáng tạo của người làm sản phẩm. Trong hầu hết các trường hợp khác, mobile đóng vai trò kẻ quấy rối rất khó chịu vì nó hiện diện dễ dàng trước mắt người dùng, mọi lúc, mọi nơi và con đường từ kẻ quấy rồi đến kẻ tiêu diệt cũng chẳng xa xôi mấy — người dùng có thể thấy thiếu thốn vài tính năng khi dùng mobile so với web nhưng sự tiện lợi sẽ khiến họ tha thứ hết.

Ngày nay, hầu hết các trang báo điện tử đều đã có bản riêng cho mobile và thậm chí một số đã có bản riêng cho smartphone (bản touch) nhưng cái chúng ta thấy vẫn chỉ là một phiên bản thu nhỏ của trang web lớn: vẫn ở đó một thanh cuộn dài vô tận và những link được thu nhỏ mà nếu bạn không có bàn tay nhỏ nhắn như em bé thì việc bấm vào link này nhưng lại ra trang khác là chuyện thường tình. Những trang web mobile này không tạo ra giá trị sử dụng gì mới và người ta dùng nó cũng chỉ vì không có lựa chọn nào khác hơn. May mắn, không phải tất cả mọi người đều hài lòng với các trang web tí hon và (nếu không) cũng không chọn cách “khắc phục” bằng việc mua dòng điện thoại 7-inches như Dell Streck hay Galaxy Note, mà họ tìm cách làm những sản phẩm phù hợp với môi trường mobile hơn — môi trường có không gian màn hình phổ biến dưới 4 inches và ở đó người dùng thích sử dụng duy nhất ngón tay cái để xem, lật, bấm – và một trong số những sản phẩm “cho mobile, vì mobile” nổi bất nhất là ứng dụng đọc tin trên iPad/iPhone (gần đây đã có bản cho các dòng điện thoại Android cao cấp): Flipboard.

Flipboard

Sử dụng dễ dàng Flipboard chỉ bằng một ngón tay cái

Trên smartphone, Flipboard loại bỏ hoàn toàn việc cuộn trang theo cả chiều ngang lẫn chiều dọc và bạn có thể hoàn toàn thao tác việc xem tin, tiến lùi bằng ngón tay to nhất của mình, ngón tay cái. Sau khi dùng Flipboard thì người ta sẽ có cảm giác mọi thanh cuộn trên giao diện mobile đều là lố bịch, mọi hyperlink bé xíu đều là phế tích và ngay cả những nút bấm “Yes, No” cũng chỉ là di sản văn hóa một thời. Những người làm ra ứng dụng này đã tiến xa hơn hầu hết mọi người trong cách tư duy và đã làm cho thế giới hiểu rõ một sản phẩm cho mobile tốt phải được làm như thế nào.

Điều thú vị nhất của Flipboard so với Instagram hay Foursquare là nó không “làm cách mạng” bằng cách dựa vào nhưng thay đổi trong phần cứng riêng có của thiết bị mà  nó thay đổi cách con người sử dụng những cái đã có: ai cũng có thể làm được ứng dụng đọc tin cho smartphone, Flipboard chỉ là người làm ra cái phù hợp nhất cho smartphone. (Xin nói thêm, cách đây hơn 1 năm Flipboard đã được định giá 200 triệu USD, chỉ 9 tháng sau khi ra mắt phiên bản đầu tiên.)

Cũng không thể không nhắc tới hệ điều hành mobile mới của  Microsoft nhưng vẫn dưới cái tên cũ kỹ là Windows + Phone. Đây là một HĐH được thiết kế từ đầu cho môi trường mobile với các nút bấm to và định hướng kiểu lật trang (khá giống của Flipboard) khiến cho người dùng cũng có cảm giác rất dễ chịu khi sử dụng. Theo tôi, nếu liên minh Microsoft – Nokia làm tốt về khâu thiết kế, chuỗi cung ứng và kho ứng dụng họ hoàn toàn có khả năng làm cuộc lật đổ các điện thoại Android, trở thành mối đe dọa cho iPhone. Điều đáng ngại duy nhất là trong tay của Microsoft, công ty mà văn hóa làm ứng dụng desktop còn rất mạnh, nó sẽ dễ biến thành “nửa nạc, nửa mỡ”, ngày càng trở nên rắc rối, thêm nhiều tầng, nhiều tính năng vô nghĩa và tính đơn giản, dễ dùng sẽ mất đi sau vài thế hệ.

Thách thức Mobile

Thách thức của sóng công nghệ mobile, bỏ qua những thuật ngữ đao to, búa lớn mà bạn đã (và sẽ tiếp tục) được nghe như sự thay đổi môi trường người sử dụng, môi trường tương tác hay cách mạng truyền thông di động…, lại không nằm trong những thay đổi về công nghệ hay khả năng lập trình mà nằm ở tư duy người làm sản phẩm: người ta luôn có xu hướng cố gọt những cái chân cũ sao cho vừa đôi giày mới dù rằng đôi giầy mới nhỏ hơn, cao hơn, có style khác hoàn toàn đôi cũ thay vì tìm một nhân vật mới phù hợp với đôi giày này.

Facebook trên các dòng ĐT cấp thấp

Quay trở lại trường hợp của chàng hot-boy Facebook. Hoàn toàn không có chuyện FB lơ là với sóng mobile mà ngược lại họ là người làm mobile chuyên tâm nhất. Chúng ta có bản FB cho hầu hết các loại điện thoại di động từ loại dumbphone đến not-too-smart phone và tất nhiên trên cả các loại điện thoại “cao cấp” như iPhone/Android mới (thậm chí FB còn được tích hợp thẳng vào SIM card cho các dòng điện thoại cơ bản). Nhưng ngay trên những thiết bị tốt nhất, phiên bản FB mobile vẫn không đầy đủ chức năng như bản web. Tuy nhiên, việc thiếu vắng một hay vài chức năng (mà rất có thể là do ý đồ riêng) không có ý nghĩa so với việc thiếu sáng tạo trong cách thể hiện trên giao diện mobile. Ứng dụng FB trên mobile thực chất là bản web thu gọn cả phần lõi lẫn phần hồn. Thoạt nhìn có vẻ là điều tốt vì người dùng web sẽ nhanh chóng làm quen với giao diện mobile nhưng nó sẽ khiến cho FB bị trói buộc vào tư duy nền tảng duy nhất mà bỏ qua cơ hội tìm cách tiếp cận hoàn toàn khác với một tập khách hàng khác hoàn toàn.

Hệ quả trực tiếp của việc thiếu sáng tạo trong cách thể hiện là FB sẽ rất khó để nhồi nhét quảng cáo vào giao diện vốn đã nhỏ bé của mobile mà vừa không ảnh hưởng tới kinh nghiệm của người dùng vừa thỏa mãn yêu cầu về ấn tượng của các nhà quảng cáo. Trên web, FB có thể là nền tảng cho các social game và hàng ngàn ứng dụng dựa trên sự kết nối, trên mobile FB chỉ là một (nhóm) ứng dụng không hơn, không kém. Xa hơn, nguy cơ bị lật đổ bởi một MXH chuyên cho mobile luôn rình rập và có thể ập tới bất kỳ khi nào. Nếu FB mất 7 năm để có số người dùng hiện nay thì một mạng hội đủ điều kiện trên mobile có thể làm điều ấy trong 2 năm.

Ở mặt khác, tuy vậy, cũng khồng cần quá lo cho FB nếu bạn đặt niềm tin vào tài năng, tầm quan sát của CEO Mark Zuckerberg người đã đưa công ty này qua rất nhiều sóng gió. Điều đáng lo là nằm ở các công ty Internet còn lại, những công ty hoặc chưa bao giờ làm gì trên mobile hoặc đang làm một cách nửa vời, họ có rất ít cơ hội phát triển thậm chí là tồn tại một khi cơn “sóng thần” mobile bắt đầu cuộc tàn phá của mình. Khi tôi đang viết những dòng này thì còi báo động đã vang lên, thời gian thực sự không còn nhiều cho công tác chuẩn bị. Bên kia bờ Thái Bình Dương, những đợt sóng đầu tiên đã tràn tới và ngoài số ít những người đã học cách cưỡi lên nó vui mừng thì phần còn lại đang thực sự lo lắng. Sức ép khiến một số người đã hành động thiếu tỉnh táo, như việc Zynga vội mua OMGPOP có thể nói là thương vụ bị hố; ứng dụng “Draw Something” đã không trở thành “next-big-thing” trên mobile mà ngược lại sau khi vọt lên đang mất dần người dùng vì trò chơi này dù rất thú vị nhưng nó lại đòi hỏi người chơi quá nhiều thời gian, công sức và kỹ năng — những yêu cầu “phản mobile”

Có thể thấy mobile là thách thức lớn với các công ty đã trưởng thành nhưng cũng là cơ hội có một không hai cho các startup mới, cho các nhà phát triển độc lập để tạo dựng những đế chế mới từ các hầm để xe. Nhưng có lẽ cái chúng ta cần là xem xét các cơ hội và rủi ro của con sóng này tại “môi trường” Việt Nam một cách tỉnh táo và thực tế.

Sóng Mobile ở Việt Nam

Ở đây tôi sẽ cố gắng không hô những khẩu hiệu sáo rỗng như “ở đâu có thách thức lớn thì ở đó có cơ hội lớn” vì điều này ai cũng biết rồi. Điều ai cũng biết nữa là chúng ta luôn luôn đi sau và khi cơ hội tới chúng ta luôn bị vuột mất hoặc tự phá hỏng cơ hội của mình; với người Mỹ, thế giới này đã được san phẳng từ lâu, còn với chúng ta thế giới vẫn là ngọn núi cao vời vợi. Làn sóng web 2.0 đã qua đi và chúng ta đã làm được rất ít để tận dụng nó, một trong những thành công hiếm hoi có thể kể đến là sự phát triển của mô hình mua chung (Groupon) có tác dụng phá băng thị trường TMĐT, còn các mảng khác đều vẫn gần như cũ: các trang tin tức vẫn là niềm tự hào của web Việt Nam và hầu hết người dùng vẫn đang sử dụng web theo cách thô sơ nhất: NARO (No Action, Read Only).

Theo tôi, mobile có cơ hội lớn để thay đổi bức tranh không mấy sáng sủa này, dưới đây là những tiền đề cho sự chuyển biến lớn:

  • Sự phổ biến của Wifi + 3G: ít có quốc gia nào mà đi đâu cũng gặp wifi miễn phí và giá cước 3G rẻ như Việt Nam.
  • Smartphone đang ngày càng phổ cập và trở thành “hàng chợ” tại Việt Nam: giá smartphone đang giảm từng ngày, một điện thoại Android có thể lướt web và chơi Angry Bird tốt đã xuống tới giá mà sinh viên mới đi làm có thể mua được (tầm 4 – 6 triệu đồng).
  • Diện tích màn hình nhỏ hẹp, tính cơ động của smartphone và sự phong phú của các ứng dụng trên đó khiến người dùng phải hành động nhiều hơn và dần sử dụng nó như công cụ làm việc, giải trí hơn là thiết bị đọc báo mang đi được.
  • Sự phổ biến của các hình thức thanh toán qua mạng khiến người dùng dần bỏ thói quen dùng các thiết bị jailbreak và mua ứng dụng để có trải nghiệm tốt hơn.
  • Khi thị trường đã đủ lớn về số lượng và đủ điều kiện để kiếm tiền thì nó sẽ bùng nổ.

Câu hỏi thực tế hơn mà chắc phần lớn các bạn quan tâm là khi nào sóng mobile sẽ tác động thực sự lên các công ty làm Internet truyền thống ở VN và chúng ta cần làm gì để chuẩn bị cưỡi lên ngọn sóng này:

  1. Tôi cho rằng độ lag của sóng công nghệ với VN vào tầm 2 – 3 năm. Như vậy thị trường mobile sẽ thực sự bùng nổ vào năm 2014 – 2015 ở Việt Nam, khi ấy chúng ta sẽ chứng kiến sự suy giảm của traffic vào web, đồng thời với việc đi lên nhanh chóng của nội dung mobile.
  2. Với tất cả những ai làm Internet thì không có cách nào tránh né được làn sóng này, chỉ có cách sống chung với nó. Với các lập trình viên thì ngôn ngữ tiếp theo đáng học nhất có lẽ là Objective-C hay (Android) Java, những designer có giá nhất sẽ là những người hiểu rõ UI/UX trên mobile.
  3. Với các công ty Internet, thực tế cũng không có nhiều thời gian để suy ngẫm nữa, giờ là lúc phải đổ nguồn lực để tạo ra các nền tảng căn bản cho mobile, đó không chỉ là các ứng dụng mà là một series dịch vụ nền tảng như quảng cáo, TMĐT, thanh toán… trên mobile vì cuối cùng các ứng dụng mobile bằng cách này hay cách khác cũng phải có nguồn lợi nhuận để tồn tại và phát triển.

Bài toán làm mobile ở VN, cũng như nhiều bài toán khác, là bài toán “con gà và quả trứng”. Sẽ có nhiều bạn nói với tôi rằng: Uh, làm mobile thì nghe hay đấy nhưng giờ làm thì cạp đất mà ăn à? Sự thiếu vắng những AppStore đủ mạnh và nền tảng thanh toán tốt cho mobile luôn là vấn đề nhức nhối với các LTV hay các công ty nhỏ để monitize các ứng dụng hay nội dung của mình. Gia nhập các công ty lớn bạn sẽ có nhiều cơ hội nghiên cứu và phát triển sản phẩm hơn, ví dụ, VCCorp đã cam kết dành hết thu nhập đến từ quảng cáo mobile để phát triển mobile và theo số liệu tôi biết thì đây không phải là con số nhỏ (và còn nhiều ưu đãi khác). Tuy nhiên, nếu bạn vẫn muốn ở “riêng một góc trời” thì việc dành chút thời gian để rèn luyện các kỹ năng cần thiết đón để sẵn sàng đón ngọn sóng này hẳn cũng không thừa.

Google+ vs Facebook: Mở và Đóng

Nhận định, Đánh giá July 13th, 2011


Thế giới luôn mong chờ những cuộc lật đổ vĩ đại, mong chờ những người anh hùng vô song đột ngột xuất hiện và chém bay đầu con quái vật đang thống trị thế giới này.

Có một con “quái vật” được biết dưới cái tên Facebook, sinh ra ở ngôi trường ĐH danh tiếng Harvard, dưới sự điều khiển của một cậu thanh niên có khuôn mặt hiền lành Mark Zuckerberg, đã tiến hành một cuộc xâm lăng tới toàn thế giới net trong 7 năm ròng – hơn 750 triệu người đã khuất phục và có vẻ như hiếm có công dân mạng nào chống cự được sức mạnh của nó.

Chính với Facebook, thế giới net đã bước sang một thời kỳ mới, thời kỳ của kết nối và chia sẻ. Kẻ thống trị thời kỳ này có một lợi thế mà nhà vua trước kia không thể có là biết tường tận về tiểu sử từng người, và khủng khiếp hơn, biết được họ đang suy nghĩ gì. Thời kỳ của những công dân vô danh và sắp xếp thông tin của người hùng Google bị đe dọa nghiêm trọng vì lãnh địa Facebook hoàn toàn đóng cửa trước họ.

Nhận rõ nguy cơ đe dọa sự tồn vong của mình từ kẻ mới nổi Facebook, Google đã không tiếc công sức, tiền bạc hòng đẩy lùi bóng xanh của đội quân chữ F: từ việc chiêu mộ một đội quân khác như Orkut, tạo ra cỗ máy tinh vi hơn như Wave hay dùng chiến tranh du kích với Buzz. Nhưng do thiếu sự nghiên cứu và đầu tư kỹ càng, tất cả đều bị đánh tan như sóng xô vào đá. Không chấp nhận làm kẻ bại trận, Google lại âm thầm chuẩn bị một cỗ máy chiến tranh mới, và để tỏ rõ quyết tâm, họ cũng bầu một thống chế mới (Larry Page) chỉ huy trận đánh sinh tử này.

Rút kinh nghiệm từ các trận chiến trước, Google quyết định rằng cỗ máy mới không những phải có đầy đủ “đồ chơi” giống đối thủ như chia sẻ link, ảnh, video… mà còn được trang bị vũ khí tối tân hơn có tên như Hangout (video chat với nhiều người cùng lúc). Nó cũng tìm cách giúp người dùng “chia để trị” các mối quan hệ vốn phức tạp trong thế giới mạng bằng cách nhóm những người mà bạn cần chia sẻ vào các vòng tròn định trước (hay tự tạo). Google cũng hiểu rằng họ sẽ không có cơ hội nào nếu đối địch với kẻ thù bằng cách bắt chước mà phải tạo ra một thứ đối nghịch với nó, khắc chế được nó. Vậy nếu Facebook là một mạng đóng với các mối quan hệ bạn bè đối xứng thì mạng xã hội của Google sẽ (phải) là mạng mở với các quan hệ bất đối xứng. Google Plus (Google+) chính là cỗ máy mà chúng ta vừa nói tới, và chỉ nhìn cái tên bạn cũng có thể hiểu là Google đã coi MXH này là Google phiên bản tiếp theo, hy vọng nó sẽ kế thừa con đường thành công của cỗ máy tìm kiếm, trở thành sản phẩm cốt lõi của họ trong thời kỳ mới.

Người hùng Perceus lấy đầu quái vật Medusa

Vậy liệu Google+ có thể truất quyền thống trị của Facebook, tạo nên một cuộc lật đổ vĩ đại hay nó sẽ chỉ có thể chia đôi (hoặc ba) thiên hạ, hùng cứ một phương? Tệ hơn, có khi nào cuối cùng nó sẽ thất bại như mọi cố gắng trước kia của Google trong cuộc cạnh tranh MXH?

Mở tốt hay Đóng tốt?

Open vs Closed

Mạng xã hội mở không phải là phát kiến mới của Google+ mà Twitter, mạng chia sẻ thông tin 140 chữ lừng danh, mới là người tiên phong. Mô hình theo đuôi (follow) của Twitter tỏ ra hết sức hiệu quả với những người có nhu cầu truyền tin tới đại chúng. Nếu bạn theo đuôi ai, không nhất thiết phải được sự phê chuẩn của người ấy, mặc nhiên bạn sẽ xem được những gì người ấy chia sẻ và ngược lại. Bạn có thể có hàng triệu người khác theo đuôi và như thế mỗi khi bạn phát biểu điều gì thì hàng triệu người sẽ thấy được thông điệp của bạn. Trong những biến cố lớn, tốc độ phổ cập và lan truyền tin tức của Twitter tỏ ra vượt trội so với các cách truyền thông cổ điển. Điểm khác biệt lớn nhất của Twitter với Facebook, bỏ qua việc nó chỉ cho phép truyền đi 140 ký tự, là ở mối quan hệ giữa các thành viên trong mạng. Trong khi bạn bè ở Facebook luôn là hai chiều thì trong Twitter thậm chí không có khái niệm này một cách rõ ràng (mặc dù nếu bạn theo đuôi ai và được theo đuôi lại thì có thể coi là “bạn” đầy đủ), điều này gây ra vô số hiểu lầm và thiếu tự nhiên đến mức tạo thành rào cản cho những người mới tham gia.

Google+ cũng theo mô hình truyền tin kiểu Twitter nhưng họ làm cho tiến trình theo đuôi diễn ra một cách tự nhiên hơn bằng cách cho “đặt vòng” (circle) những người bạn muốn theo dõi thành từng nhóm. Tuy bản chất vẫn là theo đuôi nhưng người dùng dường như có cảm giác làm chủ được việc truyền thông của mình và dễ hiểu hơn. Có một điểm khác biệt là Google+ mở rộng việc truyền tin hơn Twitter bằng cách dồn các thông điệp của những người “đặt vòng” bạn nhưng bạn không “đặt vòng” họ vào một chỗ (Incoming).

Dùng một MXH mở luôn cho cảm giác rất tốt lúc ban đầu, luồng thông tin dường như bất tận tìm đến bạn, những khuôn mặt mới, những bình luận mới cứ tuôn trào vào dòng tin của bạn. Nếu bạn là người trong giới công nghệ bạn sẽ khó bỏ qua những nhân vật tên tuổi hay blogger nổi tiếng như Larry Page, Matt Cutts, Robert Scoble, hay MG Siegler và dòng tin của bạn sẽ nhanh chóng tràn đầy những thông tin và bình luận của hàng ngàn người khác, không may, phần lớn những thông tin này là thú vị và bạn khó bỏ qua. Sau khi đặt vòng cho khoảng 100 người bạn sẽ bị choáng ngợp với dòng tin của mình và sẽ cảm thấy nản chí để tiếp tục theo dõi nó một cách nghiêm túc (ở Twitter thì điều này sẽ xảy ra khi bạn theo đuôi tầm 300 người). Quá tải thông tin là căn bệnh kinh niên của các MXH và dường như trong Google+ nó đang được khuyếch đại lên vài lần nữa.

Ở mặt bên kia, lịch sử của Facebook gắn liền với việc chiến đấu chống quá tải thông tin và spam. Mark Zuckerberg đã gây thù chuốc oán với vô số người, từ các blogger/ các marketer muốn bài viết/quảng cáo của họ lan truyền thật nhanh trên mạng, tới các nhà phát triển muốn mỗi khi game thủ mua một con bò hay trồng khoai tây trong FarmVille thì việc này phải được đưa lên dòng tin của hàng trăm bạn bè của họ, vì đã mạnh tay loại bỏ hết các thông tin không quan trọng và giữ gìn bản sắc cho MXH của mình. Sẽ không ngạc nhiên khi các blogger, marketer hay các developer đổ ào sang Google+ và tung hô nền tự do mới cho MXH, nhưng nếu Google+ không kiềm chế được những người này họ sẽ phải trả giá rất đắt bằng kinh nghiệm (xấu) của người dùng.

Liệu Google+ sẽ thành công?

Khi bài này đang được viết, theo Paul Allen, ước chừng có khoảng hơn 7 triệu người đã tham gia Google+ và đang tiến tới con số 10 triệu trong nay mai. Đây là một tốc độ mà có lẽ chính Google cũng hơi bất ngờ, một khởi đầu thuận lợi cho một tính toán đúng đắn: bằng việc đơn giản hóa kết nối và truyền tin, hứa hẹn đảm bảo tính riêng tư, Google+ đang thu hút người dùng nhanh hơn bất kỳ MXH nào trước đây.

Việc người dùng đổ sang Google+ cũng báo hiệu sự bão hòa về kinh nghiệm sử dụng Facebook sau nhiều năm và người dùng đang cần một không gian mới để lọc lại các quan hệ của mình. Mặt khác, thương hiệu Google và việc được lòng giới truyền thông (Google+ dù mới chỉ ra mắt được một tuần đã là nguồn traffic lớn cho báo chí, blog) sẽ giúp MXH này phát triển nhanh chóng về số lượng người dùng. Tuy nhiên việc Google+ sẽ thành công ở mức nào là câu hỏi lớn, sau đây là vài kịch bản có thể xảy ra:

  1. G+ sẽ thành mạng số 1 về người dùng, thay thế hoàn toàn Facebook trong 5 năm tới
  2. G+ sẽ có (vài) trăm triệu người dùng, tồn tại song song với Facebook, thay thế chỗ của Twitter
  3. G+ sẽ bốc lên nhanh rồi cũng nhanh chóng bị bỏ hoang

Nhìn lại những mạng đã từng nổi lên và đã chìm dần vào quên lãng như Friendster hay MySpace, có thể nói rằng thu hút người dùng chỉ là bước đầu tiên trong việc đảm bảo sự phát triển thành công của một MXH. Chất lượng của một mạng chỉ có thể bộc lộ sau một thời gian sử dụng nhất định. Google+ được định hướng như một nền tảng truyền thông hơn là mô phỏng các quan hệ xã hội thực (kiểu Facebook) nên việc đem tới những thông tin có giá trị cho người dùng, lọc spam là quan trọng nhất. Các vòng bạn bè có thể làm một phần công việc này, nhưng phó mặc cho người dùng quản lý dòng thông tin sẽ là sai lầm lớn (vì bản chất người dùng là lười biếng).

Kịch bản thứ nhất, theo tôi, sẽ rất khó xảy ra vì hai mạng đi theo hai định hướng khác nhau trong khi nền tảng của Facebook, cùng hệ sinh thái quanh nó, đã trưởng thành đến mức gần như không thể bị phủ định bằng một sản phẩm cùng kiểu được.

Vượt qua Twitter, trở thành mạng truyền thông quan trọng thứ 2, dường như là câu chuyện trong tầm tay của Google+. Tuy nhiên, chính những hạn chế của Twitter lại là điểm mạnh của mạng này, các ứng dụng sử dụng API của Twitter có mặt trên hầu hết các thiết bị di động khiến cho Twitter đang trở thành nền tảng truyền thông mạng dễ dùng nhất hiện nay. Dù Google đang sở hữu HĐH mobile Android và trình duyệt Chrome, Google+ cũng cần nhiều thời gian để bắt kịp Twitter về mặt phổ biến, và sẽ khó bắt kịp về mặt đơn giản dễ dùng.

Kịch bản thứ ba không phải là không thể xảy ra, sự phức tạp của các vòng tròn trong G+ có thể làm nức lòng những người thích khám phá các công nghệ, sản phẩm mới nhưng sẽ là ác mộng cho những “người thường”. Quan hệ bất đối xứng không phải là món các chị em ưa chuộng và khi làn sóng của dân geek qua đi thì những sản phẩm làm cho họ sẽ lâm cảnh “giá lạnh” ngay.

Không ai, kể cả Google, làm ra một sản phẩm Internet mà có thể đảm bảo nó sẽ thành công 100%. Thành công nhiều khi tới rất bất ngờ từ những yếu tố mà ban đầu bạn không nghĩ tới và thất bại đôi khi cũng thế. Tuy nhiên, xác suất thành công sẽ cao hơn nếu bạn nắm bắt kịp thời những chuyển biến từ người dùng, không ngại thay đổi, không ngại làm phật lòng một bộ phận to mồm nào đó để đảm bảo giá trị cốt lõi của sản phẩm. Dù Google đã hơn một lần thất bại khi làm MXH, tôi vẫn hy vọng họ thành công trong lần này, tuy nhiên, điều đó sẽ phụ thuộc vào khả năng thay đổi và thích ứng của chính họ.

Mạng Xã Hội Cuối Cùng: Google Buzz?

Google, Đánh giá February 23rd, 2010


The last samurai of SNs

Nếu bạn hỏi tôi sản phẩm nào của Google mang tính đột phá nhất sau Google Search thì tôi sẽ không ngần ngại trả lời rằng, đó là… GMail. Tất nhiên, Google không tạo nên một e-mail protocol mới mà chỉ làm một cuộc cách mạng “nho nhỏ” về khái niệm inbox mà mọi người từng tưởng rằng Outlook là tiêu chuẩn vĩnh viễn.

GMail cho thấy trình độ kỹ thuật (cao) của Google trong lĩnh vực web: một sản phẩm thuần Ajax, cực kỳ nhanh và dễ sử dụng. Giống như iPhone trong những ngày đầu tiên, nó làm cho các sản phẩm cùng loại bỗng trở nên lạc hậu, xấu xí. Nó đặt ra những tiêu chuẩn mà các đối thủ phải mất nhiều năm mới bắt kịp. Có thể bạn không đồng ý với nhận định của tôi, nhưng hơn 170 triệu tài khoản GMail có lẽ là những minh chứng thuyết phục nhất.

Google đã có nhiều thử nghiệm với GMail như đưa chat và các tính năng  nhỏ  vào tài khoản mail của người dùng nhưng Buzz là cái làm tốn nhiều giấy mực của giới truyền thông nhất trong những ngày gần đây vì nó là cả một mạng xã hội.

Có thể nói Google Buzz là sự kết hợp của Twitter và Facebook, tận dụng các quan hệ sẵn có trong hộp mail của người dùng để tạo các mối liên kết. Bỏ qua các chuyện om xòm về bảo mật thông tin cá nhân mà Google đã hơi quá tay để lộ khi tạo các mối quan hệ “mặc định” lúc ra mắt sản phẩm, nhìn chung người dùng cảm thấy khá hài lòng vì tự nhiên có một mạng xã hội mà (gần như) không-phải-làm-gì-cả.

Được hưởng lợi từ các tài khoản có sẵn (có phần giống như Zing Me), sẽ không có gì ngạc nhiên nếu số người dùng Buzz tăng lên nhanh chóng và có thể vượt Twitter trong một ngày không xa. Nhiều người tin rằng với Buzz, Google sẽ thay đổi cuộc chơi mạng xã hội và nhanh chóng giành ưu thế so với các mạng khác. Dù vậy, tôi không cho rằng đây là một “siêu phẩm” của Google và dưới đây là hai lý do chính:

Thứ nhất, Buzz không tạo nên một cuộc cách mạng về phương thức giao tiếp như cách Facebook và Twitter đã làm. Google không có nhiều thành tích về mạng xã hội và Buzz cũng giống như một sản phẩm me-too, vay mượn kiểu Follower/Following của Twitter và kiểu Status – Comment của Facebook (tất nhiên, với một số cải tiến). Đồng ý rằng vài cải tiến khá là hữu ích và thú vị, nhưng nó chưa đủ để tạo nên một cuộc lật đổ.

Thứ hai, Buzz bị giới hạn bởi chính GMail. Ý tưởng biến hộp thư của bạn thành một mạng xã hội không phải là mới, ít nhất tôi đã từng nghe ý tưởng này từ Yahoo cách đây vài năm khi Yang còn tại vị. Vấn đề là những người bạn thường xuyên e-mail chưa chắc đã là những người bạn muốn kết nối vì bản chất của e-mail là riêng tư đối lập với mạng XH là mở. Ngoài ra, giả sử 100% số người dùng GMail sử dụng Buzz (con số quá lạc quan, thực tế 30% đã là rất thành công) thì Google cũng còn lâu mới thách thức được Facebook về lượng người dùng.

Về mặt kỹ thuật, nấp dưới bóng GMail, việc cải tiến, nâng cấp Buzz sẽ khó khăn hơn nhiều so với Facebook nên khó có thể bắt kịp Facebook về khả năng thay đổi hay tạo các tính năng phức tạp hơn. Tôi cho rằng sẽ còn nhiều vấn đề mà Google phải đối mặt khi để Buzz bên trong GMail.

Cũng xin nói thêm, Buzz là một sản phẩm mà theo Google nói được phát triển từ yêu cầu bên trong công ty muốn có một công cụ giao tiếp mang tính xã hội hơn mà không phải dùng tới Facebook hay Twitter. Vì thế, Buzz không phải là sản phẩm được làm theo nhu cầu đại chúng. Nhìn cách thiết kế của Buzz chúng ta dễ dàng thấy được nó làm cho geek, đặc biệt khi nó đi theo mô hình follower/following của Twitter — một mô hình mà phần lớn các bạn đọc blog này thấy rất dễ hiểu nhưng lại khá rối rắm với những người dùng thông thường (một trong những lý do chính mà Twitter không phát triển nhanh như mong đợi). Không ngạc nhiên khi Google muốn đưa Buzz vào môi trường Enterprise như một phần của Google Apps vì mạng này có vẻ rất hợp với các nhóm làm việc hay trong nội bộ công ty nơi địa chỉ hộp thư toàn là các đồng nghiệp và mọi thắc mắc đều có phòng IT hay bạn cùng phòng trợ giúp. Nhưng thế giới bên ngoài lại là một câu chuyện hoàn toàn khác.

Vậy ai sẽ là nạn nhân trực tiếp nhất của Google Buzz? Có lẽ Twitter sẽ bị ít nhiều tổn thất, còn Facebook sẽ vẫn vững như thành đồng vì Buzz không đụng vào được những core value của mạng này. Vậy liệu Buzz sẽ là mạng XH cuối cùng? Không, ít nhất là ở Việt Nam :)

Chắc các bạn đã nghe về một mạng XH mà VTC đang thực hiện? Vâng, sẽ là không công bằng khi nói về một sản phẩm chưa ra đời và cũng không có thông tin chắc chắn nào về nó. Nhưng nếu bạn cũng muốn xây dựng một mạng xã hội thì tôi mong nó sẽ có vài điểm sau:

  1. Nó là sự cách tân về phương thức giao tiếp. Hãy quên việc clone Facebook, hay Twitter đi vì người dùng nói chung là rất “ương bướng”, họ chẳng đời nào bỏ cái “đang chạy tốt” lấy cái nhìn giống như cũ mà chưa biết chất lượng ra sao. Họ chỉ dùng mạng của bạn khi họ cảm thấy nó cho họ cách giao tiếp tốt hơn (hay ít ra là khác hơn) so với những cái đã có.
  2. Bạn cần có một “triết lý” rõ ràng và xuyên suốt về cái bạn sẽ làm như ai là đối tượng, cái gì là trung tâm của mạng. Nếu không sản phẩm của bạn sẽ là một đống các “features” cóp nhặt từ nhiều nguồn và hậu quả là bạn sẽ có một sản phẩm rối rắm, không có gì nổi bật, hay tệ hơn, không có gì khác biệt.
  3. Bạn phải thiết kế vì người dùng, những người mà giới IT cho là “stupid” (trong câu nói nổi tiếng “user is stupid”). Nhưng không may họ mới là khách hàng thực sự trung thành của bạn trong khi giới geek sẽ đăng ký và dùng thử mọi thứ nhưng cũng sẽ biến mất nhanh như khi xuất hiện. Đơn giản, dễ hiểu nên là tiêu chí hàng đầu trong thiết kế (nhưng không có nghĩa là sơ sài, qua loa).

Nói thì dễ, làm mới khó — Đúng, nhưng đó dường như là cách tốt nhất để bạn thành công mà không phải “đánh bại Google”, “chôn sống Facebook” hay “tiêu diệt Twitter”. Câu hỏi là tại sao bạn lại muốn làm một mạng XH mà chỉ người Việt Nam mới dùng thay vì làm một cái cả thế giới muốn dùng?

Zing Me và Hơn 3 Triệu Tài Khoản Hoạt Động

Nhận định, Việt Nam, Đánh giá December 9th, 2009


Có thể nói con đường đi của mạng XH Việt Nam là một con đường chông gai. Khời đầu bằng sự nổi lên của Yahoo!360 nơi mà người Việt Nam lần đầu tiên tiếp cận với những mối liên kết ảo, làm quen với những thông điệp cá nhân qua các blash và đặc biệt là blog. Cùng với Yahoo!360 là một loạt các mạng XH nội địa khác ra đời và phần lớn có cách tiếp cận giống Yahoo!360 là tập chung vào cái “tôi” của các thành viên với các kiểu nhà cửa ảo, blog, kho nhạc riêng…

Sự kết thúc của Y!360 không bất ngờ nhưng điều bất ngờ là đó lại không phải là cơ hội cho các mạng cùng kiểu khác, ngược lại nó là tiếng chuông báo hiệu sự kết thúc của một hình thái mạng XH tại Việt Nam.

Chậm trễ hơn, nhưng cơn lốc Facebook đang “hoành hành” khắp các châu lục, cuối cùng cũng bắt đầu cuộc càn quét vào Việt Nam. Người dùng nhanh chóng nghiền mạng XH này và phụ nữ lại có vẻ là những người tích cực nhất. Không rườm rà, không nhiều màu sắc lòe loẹt, Facebook chinh phục người dùng vì các mối liên kết. Vợ tôi, người chỉ bắt đầu dùng Facebook khi mọi hy vọng cứu vãn cái blog tại Y!360 hoàn toàn tắt hẳn, nhanh chóng tìm ra điều thú vị từ cái giao diện thoạt nhìn có vẻ nhàm chán của Facebook. Sau khi liên kết với các đồng nghiệp, bạn bè thân và nhận/viết những comments đầu tiên, người dùng sẽ hiểu ngay được giá trị của các mối liên kết trên mạng XH này. Tất nhiên không thể không kể đến sức hấp dẫn của các quiz và game trên Facebook với người dùng Việt Nam. Sau vài tháng, số thành viên Facebook của Việt Nam đã lên tới hơn một triệu người.

Bạn có Facebook chưa?

Bạn có Facebook chưa?

Nhưng Việt Nam là đất nước của những điều bất ngờ, Facebook đột nhiên gặp trục trặc và người ta đoán rằng nó đã bị chặn lại sau tuyên bố của một phát ngôn viên chính phủ. Việc chặn Facebook sẽ khiến người dùng Việt Nam phải gánh chịu một thiệt thòi lớn vì Facebook còn hơn một mạng XH, nó là một trường đại học trên mạng.

Câu chuyện phát triển của Facebook ở Việt Nam khá là ngoạn mục nhưng vẫn không thể sánh bằng Zing Me, mạng xã hội mới ra mắt của VinaGame. Tôi nhớ tới buổi trò chuyện với anh Vương Quang Khải cách đây vài năm khi trang Zing.vn chỉ mới ra đời. Tôi có hỏi vì sao anh lại làm web trong khi VinaGame là một công ty chuyên về game tại thời điểm đó. Anh Khải trả lời rằng vì những người (lãnh đạo) ở VinaGame có một ước mơ. Tôi tin rằng đó không phải là một ước mơ tầm thường.

Trang Zing hôm nay đã trở thành một trong những trang web có lượng truy cập nhiều nhất Việt Nam (thực tế là trang web nội địa có lượng truy cập nhiều nhất, theo Alexa.) Tuy thành công về lựợng truy cập không đi kèm với thành công về doanh thu, nó tạo nên uy thế cho một công ty Internet hàng đầu Việt Nam và góp phần không nhỏ trong việc định giá VinaGame lên tới gần nửa tỷ USD (nếu những đồn đãi tôi nghe được là chính xác, nhưng đây sẽ không phải là con số viễn tưởng nếu VinaGame lên sàn.)

Hầu hết mọi người đều ngạc nhiên khi Zing Me công bố có 1 triệu đăng ký hoạt động ngay trong tháng đầu tiên và càng ngạc nhiên hơn khi nó có hơn 3 triệu đăng ký hôm nay (chính xác là 3.746.550 vào ngày 30/11/2009). Nhiều người cho rằng anh Khải đã phóng đại con số bằng cách convert người dùng của VinaGame sang mạng này. Tôi không cho rằng như vậy. Có hai lý do để Zing Me có nhiều đăng ký hoạt động thực sự:

  1. Việc convert là có thực nhưng với điều kiện bạn chủ động làm việc đó. Lưu ý rằng VinaGame có 20 triệu đăng ký nên việc có 3 hay 4 triệu đăng ký vào Zing Me cũng không phải là quá nhiều. Nhưng cũng phải nói thêm 20 triệu đăng ký của VinaGame không đồng nghĩa có 20 triệu người dùng mà thường một người có nhiều tài khoản (tôi nghe nói các “cao thủ võ lâm” có đến hàng trăm tài khoản không phải là chuyện hiếm.) Tương tự, Zing Me có 3 triệu đăng ký hoạt động có thể không đồng nghĩa với việc có 3 triệu người dùng riêng biệt.
  2. Zing Me không nhắm vào các người dùng “đại học” (như mục đích ban đầu của Facebook) nhưng lại biết khai thác những điểm hấp dẫn nhất của Facebook với người dùng thông thường của Việt Nam như các quiz, quà tặng và đặc biệt là các game nông trại. Người dùng phần nhiều thuộc lứa teen của VinaGame sẽ cảm thấy rất thú vị với các trò chơi này và gắn bó với Zing Me.
zing-me-happy-farm

"Nông trại vui vẻ" sẽ mang lại nhiều điều "vui vẻ" cho Zing Me?

Dù như thế nào hơn 3 triệu tài khoản hoạt động vẫn là một con số rất ấn tượng. Ấn tượng hơn là nó sẽ giải được bài toán doanh thu từ web cho VinaGame. Mặc dù Zing.vn là trang web có thứ hạng cao, doanh thu từ quảng cáo của nó lại thua xa VNExpress (theo công bố mới đây Zing có doanh thu là 1 triệu USD so với 7 triệu USD của VNExpress từ quảng cáo trực tuyến — có thể thấy rõ sự chênh lệch về số lượng quảng cáo gắn trên hai trang này.) Điều này khá dễ hiểu vì “khách hàng” của Zing.vn chủ yếu là tuổi teen, một phân khúc mà những người làm quảng cáo đều không mấy mặn mà trừ một vài nhãn hiệu cần gây dựng lòng trung thành sớm như Kotex, LipIce hay Pond.

Trái lại doanh thu của Zing Me sẽ không quá phụ thuộc vào quảng cáo mà đa dạng hơn nhiều, đặc biệt là từ đầu tư của người dùng cho các trò chơi và vật phẩm ảo. Điểm khác biệt của Zing Me là trong khi doanh thu từ các trò chơi và vật phẩm ảo của Facebook phần lớn về tay các bên thứ ba, những công ty làm ứng dụng trên Facebook, thì Zing Me sẽ hưởng gần như trọn số tiền thu được (Update: Zing Me sẽ chia sẻ lợi nhuận với các bên thứ 3, nhưng không giao phó hoàn toàn như kiểu Facebook). Điều này sẽ tạo đà cho Zing Me tiếp tục phát triển nhanh hơn và tôi tin rằng Zing Me sẽ thay đổi cuộc chơi web vốn xoanh quanh “news”  (đủ loại) tại Việt Nam cũng như cách mà Facebook đang thay đổi thế giới web vốn xoay quanh “search” mà Google ở thế thượng phong.

Tôi đảm bảo sẽ không nhướn mày nếu một ngày nào đó VinaGame công bố doanh thu từ web lớn hơn mảng game online truyền thống và khi đó các công ty không tham gia hay từ bỏ sớm cuộc chơi mạng XH có lẽ sẽ phải hối tiếc.

Why Twitter?

Đánh giá June 14th, 2008


Trong bài tổng kết các ứng dụng Web 2.0 không thể thiếu có một ứng dụng được nhắc tới nhưng tôi mới chỉ bắt đầu dùng gần đây, đó là Twitter. Lý do là tôi nhận thấy đây là phương cách tốt nhất để chuyển các thông điệp ngắn tới mọi người mà không làm họ cảm thấy khó chịu như kiểu gởi tin theo group trên Yahoo!IM. Bản thân tôi cũng thích đọc các thông điệp như vậy thay vì bị một cửa sổ chat nhảy lên giữa màn hình chỉ để kể một câu chuyện tiếu lâm (đôi khi không được hài hước lắm) nào đó.

my-twitter-home.gif

Điểm hay nhất của Twitter là nó giới hạn bạn trong 140 ký tự (bắt chước chuẩn SMS) nên các thông điệp bạn gởi đi phải rất cô đọng; nó chấm dứt việc gởi các thông điệp dài dòng vô nghĩa. Các link bạn gởi cũng được tự động thu ngắn lại dưới dạng http://tinyurl.com/xxxx.

Twitter cho phép bạn “follow” (đi theo) những người mà bạn quan tâm cũng như cho phép những người quan tâm tới các thông điệp của bạn “follow” bạn (những người này được gọi là follower). Bạn sẽ đọc được thông điệp từ những người bạn “follow” và ngược lại những người “follow” bạn thì có thể đọc các tin bạn phổ biến.

follower.png

Xuất phát từ những ý tưởng đơn giản như vậy, Twitter một dịch vụ Web 2.0 mới được ra mắt vào cuối năm 2006, đã chinh phục cảm tình của rất nhiều người.  Một số trở nên các con nghiện Twitter thể hiện là họ không ngừng gởi và xem các thông điệp. Dù vậy, không giống như các thông điệp từ các mạng chat, các thông điệp từ Twitter là dạng thụ động và bạn có thể đọc lúc mình muốn hay đơn giản là bỏ qua. Có thể thấy Twitter là một “tiến hóa” của các mạng chat cổ điển.

evolution-of-im1.png

Hình: CNet.com

Thực ra rất ít khi chúng ta phải vào trang của mình tại Twitter.com trừ phi  để “follow” (hay “block”) ai đó mà hầu hết đều sử dụng các sử dụng các công cụ hỗ trợ (tools). Thông dụng nhất là TwitterFox, một add-on của Firefox, giúp đơn giản hóa việc gởi/nhận tin (xin xem screenshot từ TwitterFox của tôi). Ngoài ra còn có hàng trăm các công cụ khác giúp bạn khai thác mọi khía cạnh của Twitter.

my-twitter-fox.gif

Hãy đăng ký một tài khoản Twitter ngay hôm nay, cài TwitterFox và bắt đầu “follow” bạn bè của mình (Twitter của tôi là http://twitter.com/web2vietnam, bạn chỉ cần vào đó và nhấp nút “Follow” ngay gần trên cùng). Hy vọng bạn cũng sẽ “mê” nó như hàng triệu người khác vì theo tôi nó là một mạng-chat-ít-làm-phiền-bạn-nhất. Xin chia sẻ kinh nghiệm sử dụng của bạn.