Web 2.0 Vietnam Logo

Web 2.0 Office – Phần I: Soạn thảo văn bản

Đánh giá September 8th, 2006


Chưa bao giờ tôi nghĩ rằng sẽ sử dụng những công cụ thay cho Word hay Excel trên Web nhưng khi dùng những bảng tính đầu tiên trên NumSum tôi đã thực sự ngỡ ngàng về khả năng của nó. Chỉ khi ấy tôi mới tin là hoàn toàn có thể dùng các ứng dụng web trong các lãnh địa mà trước kia là độc quyền của ứng dụng desktop.

Ứng dụng hữu ích nhất trên máy tính của bạn là gì? Đó là Microsoft Word (ít nhất đấy là khảo sát trên 100 người của game show “Chung Sức” trên HTV7!). Tôi cũng tin là nhiều người đồng ý với ý kiến này và thậm chí một số còn cho rằng công dụng duy nhất của máy tính là thay cho máy đánh chữ :) . Vậy nên chúng ta sẽ bắt đầu bằng các ứng dụng web 2.0 sọan thảo văn bản. Các ứng dụng sẽ được xem xét ở đây bao gồm ajaxWrite, Zoho WriterWritely.

1. ajaxWrite

ajaxWrite là một ứng dụng XUL, ngôn ngữ dành riêng cho việc phát triển UI trên các trình duyệt của Mozilla. Theo chỉ dẫn trên trang chủ, nó chỉ chạy được trên Firefox 1.5 trở lên.

Ngay khi mở ứng dụng, một văn bản demo xuất hiện cho biết bạn có thể làm gì trên ajaxWrite. Nhìn chung những gì bạn làm được là không nhiều ngoài một vài chức năng soạn thảo căn bản nhất. Khi nhấn nút lưu (Save) bạn sẽ phải download và lưu văn bản này về dưới dạng tài liệu Word (.doc) vào máy tính của mình. Ngược lại, bạn cũng có thể mở một tài liệu Word từ máy tính của mình để làm việc miễn là tài liệu đó không quá phức tạp và không có hình ảnh vì nếu không bạn có thể không lưu trở lại được.

ajaxWrite không cho bạn lưu tài liệu trực tuyến và tất nhiên bạn cũng không có cách nào chia sẻ các tài liệu này. Ưu điểm duy nhất là nó khá giống với ứng dụng desktop và tải về rất nhanh nhưng khi tôi thử làm thay đổi kiểu chữ bold, italic… bằng các phím tắt thì không cái nào hoạt động hoặc bị trùng với các phím tắt riêng của Firefox khiến cho việc viết lách luôn bị gián đoạn vì phải dùng chuột! ajaxWrite không có các định dạng kiểu (style) như heading, blockquote… và thậm chí còn chưa cho phép đưa hình vào tài liệu.

Cuối cùng tôi nhận thấy nên đặt tên ứng dụng này là xulWrite thì chính xác hơn. Và vì tất cả tài liệu đều lưu trữ trên máy tính của mình, tôi tự hỏi sao mình không dùng luôn WordPad (hay Tomboy trên Linux) mà phải dùng ajaxWrite với đủ thứ bất tiện.

Hình 1: ajaxWrite – Chỉ là cách đặt tên “tiếp thị” cho một ứng dụng XUL

  • Ưu điểm: Tải về nhanh, giao diện giống ứng dụng desktop.
  • Nhược điểm: Không phải là một ứng dụng web 2.0 đúng nghĩa vì không cho phép lưu trữ trực tuyến, chia sẻ tài liệu… Thiếu nhiều chức năng, khó sử dụng và chỉ chạy được trên các phiên bản Firefox mới nhất.
  • Đánh giá chung: Ngoài cái tên kêu, đây là một ứng dụng tồi.

2. Zoho Writer

Zoho Writer là một ứng dụng soạn thảo văn bản rất hoàn chỉnh với hầu hết các chức năng mà một trình soạn thảo văn bản web 2.0 cần có:

  • Hoạt động trên hầu hết các trình duyệt phổ biến.
  • Đầy đủ chức năng về định dạng.
  • Có thể lưu lại trực tuyến, có thể cùng làm việc với nhiều người, chia sẻ với cộng đồng (publish).
  • Có thể xuất ra thành nhiều dạng tài liệu .doc, .pdf, Open Document…
  • Có thể đưa trực tiếp lên các blog phổ biến như Blogger, WordPress, TypePad hay LiveJournal…
  • Có thể gắn các thẻ định danh (tag).

Ngoài ra Zoho Writer còn cho phép bạn lưu tài liệu như một template rất thuận tiện khi bạn muốn tạo một mẫu đơn nào đó để dùng nhiều lần như đơn xin việc…

Zoho Writer có rất ít khiếm khuyết về chức năng dù cũng như các ứng dụng web khác nó chưa thể sánh với Word về khả năng định dạng phức tạp. Điểm đáng chú ý nhất là chức năng kiểm tra chính tả tuy hoạt động khá tốt nhưng không linh hoạt như của Writely.

Nhược điểm lớn nhất của Zoho Writer theo tôi nằm ở giao diện. Thiết kế giao diện của Zoho Writer chưa thực sự sáng tạo và có nhiều điểm chưa thân thiện với người dùng. Ví dụ, các toolbar và menu đều trắng trùng với màu nền của văn bản làm cho người dùng mất tập chung, một số chức năng căn bản lại khó tìm ra cách dùng. Khi thực hiện các thao tác, tôi có cảm nhận không được “nuột” như trên Writely. Bù lại, trên toolbar hai lớp của Zoho Writer cho phép thực hiện nhiều chức năng mà Writely không có hoặc khó làm như chèn các ký tự đặc biệt, smiley…

Tóm lại, Zoho Writer là trình soạn thảo văn bản có nhiều chức năng nhất trong ba ứng dụng xem xét trong bài này nhưng có một vài điểm chưa đạt mức tinh xảo.

Hình 2: Zoho Writer – Nhiều chức năng nhưng còn hơi thiếu tinh xảo

  • Ưu điểm: Đầy đủ chức năng.
  • Nhược điểm: Giao diện hơi thiếu sáng tạo, hơi chậm và một số chức năng chưa tinh xảo.
  • Đánh giá chung: Đây là một ứng dụng rất tốt. Thực tế, việc chọn dùng Zoho Writer hay Writely hoàn toàn chỉ là vấn đề sở thích.

3. Writely

Tôi có thể hiểu tại sao cộng đồng web 2.0 đánh giá cao Writely và Google quyết định mua lại ứng dụng này. Có lẽ điểm nổi bật nhất của Writely là tuân thủ nguyên tắc của web 2.0 “Simplicity Over Completeness” tức là nó hướng tới sự đơn giản cho người dùng hơn là ôm đồm quá nhiều chức năng.

Writely cũng có các chức năng căn bản như Zoho Writer (xem phần trên), nhưng điểm khác biệt lớn nhất nắm ở giao diện và sự tinh tế. Toolbar một hàng của Writely có biểu tượng lớn, thiết kế đẹp, dễ nhận diện chức năng. Toolbar này chỉ hiển thị những chức năng căn bản nhất, các chức năng phức tạp hơn được giấu trong các menu ở trên, tránh cho người dùng bị phân tán. Giao diện của Writely rất dễ định hướng với các view khác nhau giúp cho bạn xem trước được tài liệu chia sẻ, xuất bản hay đưa lên blog.

Khi bật chế độ kiểm tra chính tả lên, bạn có cảm giác như làm việc trên Word với cách kiểm tra ngay theo những gì bạn gõ vào. Các chức năng khác hoạt động rất “êm” và có phản hồi/chỉ dẫn thân thiện. Một chức năng tôi đánh giá cao nhất là sao lưu tự động sau mỗi 30 giây (cũng có trong Zoho Writer) làm cho việc mất dữ liệu gần như không xảy ra và khi nó hoạt động bạn hầu như không cảm thấy bị gián đoạn.

Tuy nhiên, nhược điểm lớn nhất của Writely lại cũng nằm ở giao diện. Những người quá quen với Word sẽ cảm thấy khó tìm các chức năng trong Writely vì cách sắp xếp toolbar/menu không giống chuẩn của Microsoft. Với những người này có thể Zoho Writer là lựa chọn tốt hơn.

Tóm lại, dù ít chức năng hơn Zoho Writer nhưng thế mạnh của Writely là đơn giản và thân thiện nhưng có thể gây khó khăn cho những người dùng thông thường. (Đây là trình soạn thảo mà tôi dùng để viết blog, lý do xin xem thêm ở bài Web 2.0 – Con đường phía trước).

write-on-writely.gif

Hình 3: Writely – ứng dụng soạn thảo văn bản web 2.0 nhất.

 

  • Ưu điểm: Nhanh, đơn giản, thân thiện.
  • Nhược điểm: Giao diện có thể gây khó khăn cho những người dùng quá qen với Word.
  • Đánh giá chung: Đây là một trong những ứng dụng web 2.0 điển hình và thành công.

4. Kết luận

Trong khi ajaxWrite chỉ là sự lợi dụng về ngôn từ cho việc quảng cáo thì Zoho WriterWritely sẽ là những con chủ bài của Web 2.0 Office trong tương lai gần.

Thế mạnh của các ứng dụng soạn thảo văn bản web 2.0 là khả năng chia sẻ và xuất bản tức thì. Điểm này chắc chắn Microsoft Word không thể theo kịp. Microsoft đang dồn sức cho một bản Office Live mà theo họ sẽ có những chức năng như Word trên desktop và tận dụng thế mạnh của web nhưng chúng ta chỉ có thể chờ xem có thực sự như vậy không.

Web 1.0, web 2.0 & web 3.0

Nhận định September 5th, 2006


Trong một cuộc phỏng vấn do Scott Laningham của IBM thực hiện, Tim Berners-Lee – người được coi là cha đẻ của world wide web – gọi web 2.0 là một kiểu chơi chữ hay biệt ngữ (a piece of jargon, bạn có thể xem ở đây). Không phải ai cũng hoàn toàn đồng tình với ông, thậm chí họ đã nói tới một thế hệ web thứ ba – Web 3.0.

1. Web 1.0

Đó là tất cả những gì chúng ta rất quen dùng hàng ngày. Một trang tin, báo điện tử với những mục tin có sẵn cho chúng ta. Nhấp vào một liên kết, chờ một chút (hoặc rất lâu, tùy theo tốc độ của máy chủ và số lượng người dùng) chúng ta sẽ có một nội dung mới. Không cần phải nói nhiều, web là một phát minh vĩ đại, cảm ơn Tim Berners-Lee! Không có cuốn sách nào có khả năng tương tự, ngay cả “Bách Khoa Tòa Thư” cũng chỉ là chú lùn khiêm tốn so với kho tri thức vĩ đại của web. Còn về tốc độ tìm kiếm thì cho đến nay cũng ít người lý giải tại sao “cái gì Google cũng biết” và có thể tìm ra nhanh đến như vậy.

Nhưng web 1.0 là những trang web gần như chỉ cho phép bạn đọc và đọc (read-only web). Tất nhiên nó có thể cho phép “viết” vào số thẻ tín dụng hay hồ sơ xin việc của bạn nhưng nó sẽ quyết định sử dụng những thông tin này như thế nào chứ không phải bạn. Rất ít trang web cho phép bạn đưa các ý kiến của mình lên một cách tự do và nếu có nó lại chịu sự phân loại của chủ trang web theo những cách khá thô sơ và cứng nhắc (ví dụ, các chủ đề trong forum, bạn làm thế nào để tự tạo ra một chủ đề mới cho riêng mình?)

Web 1.0 là phần lớn những gì chúng ta đang dùng: hữu ích và mặc nhiên như thế từ khi khái niệm web ra đời. Nhưng web đã trưởng thành và năm 2006 đã có hơn 80 triệu website đang hoạt động với hơn 1 tỳ người dùng, khoảng 1/4 trong đó cho phép người dùng tự tạo ra nội dung riêng cho mình. Khó có thể tìm ra kiểu “chơi chữ” nào phù hợp hơn khi gọi đó là web thế hệ thứ 2 – Web 2.0.

Hình 1: Web 1.0 năm 1996 so với web 2.0 sau đó 10 năm (Nguồn web2.wsj2.com)

2. Web 2.0

Tim Berners-Lee, trong bài phỏng vấn, nhấn mạnh rằng: web mà ông tạo ra mặc nhiên đã là web 2.0 vì web chính là quan hệ “người-với-người”. Khi nói tới web 2.0 người ta nhấn mạnh tới ảnh hưởng về xã hội của web hơn là các yếu tố kỹ thuật. Web 2.0 tạo cơ hội cho người dùng sử dụng web khác so với trước kia. Họ không còn là những người tiếp nhận thông tin thụ động mà là người tham gia tạo nên nôi dung của nó (nếu nền giáo dục của chúng ta làm được điều tương tự thì tôi sẽ đề nghị gọi nó là “Cải cách giáo dục 2.0″!). Đó là các trang web có thể “đọc và viết” (read-and-write), tất nhiên phải hiểu theo nghĩa rộng của từ “viết” bao gồm cả hình ảnh, video và nhiều thứ khác tạo nên các nội dung web đa phương tiện ngày nay.

Web 2.0 không chỉ là việc nó đã có thêm hơn 950 triệu người dùng mà còn cho thấy sự tiến bộ của kỹ thuật web đã giúp cho người dùng tạo nên các không gian riêng cho mình ở MySpace, Flickr hay YouTube. Nó cho thấy ảnh hưởng của trí tuệ tập thể và sức lan tỏa của mạng, ngày hôm nay ban nhạc OK GO gần như không ai biết tới thì hôm sau đã là hiện tượng vì video clip của họ được các fan đưa lên YouTube. Nếu bạn đã bắt đầu tạo nên blog đầu tiên thì bạn sẽ không bao giờ còn là các “con thuyền không số” trôi nổi qua các đại dương do người khác vẽ ra nữa mà bạn có thể lèo lái con thuyền ấy theo ý của mình, gắn cho nó những cái tên có ý nghĩa như “Hoa của trời” hay “Muối của đất”… phản ánh quan điểm/ý thích của mình.

Web 2.0 có thể là “trò chơi chữ” của một người làm công tác quảng bá (marketer) lúc ban đầu, nhưng hôm nay nó ở đây hiện hữu và thách thức. Tim Berners-Lee có thể bỏ số 2.0 để tiếp tục gọi nó đơn giản là web, vâng nó vẫn là web, có điều chắc chắn là nó không còn là những cái của 10 năm về trước.

3. Web 3.0

Một số người mơ mộng đã bắt đầu nghĩ tới những trang web thế hệ thứ 3 hay web 3.0. Nó sẽ thế nào? Không ai biết chắc chắn. Có thể đó là các trang web thời gian thực (real-time) nơi tất cả mọi sự kiện đều được phản ánh tức thời như qua một chiếc camera khổng lồ hay có thể đó là các nội dung được 3D hóa nơi khái niệm về “trang web” (page) sẽ mất dần ý nghĩa. Nhưng tôi tin rằng những trang web thế hệ thứ 3 sẽ xuất hiện chỉ khi nó tạo nên một cuộc cách mạng về phương thức con người sử dụng web và Internet nói chung, đó sẽ không bao giờ đơn giản chỉ là sự đột phá về mặt kỹ thuật. Cuối cùng, tôi sẽ không ngạc nhiên nếu người ta không gọi nó là web 3.0 mà sẽ dùng một “piece of jargon” khác hẳn.